• Doğu Türkistan Davasındaki Fırsat ve Olasılıklar hakkında Hollanda'da Yuvarlak Masa Toplantısı gerçekleşti.
You Are Here: Home » Genel » Karahanlilar Devleti ve İslamin Yayılmasındaki Katkıları

Karahanlilar Devleti ve İslamin Yayılmasındaki Katkıları

Karahanlılar Devleti

Abbâsî hilafetinden bağımsızlıklarını ilan edenler ve İslam dünyasının doğusunda veya batısında ortaya çıkan devletler, inceleme ve ilgiden ol nasip almışlardır. Asya’da kurulmuş ve Kaşgar şehrini kendisine başkent edinmiş olan Karahanlılar Devleti bundan hariçtir. Bu devlet, araştırmacılardan özellikle de müslüman araştırmacılardan gereken ilgi ve ihtimamı görmemiştir. Bu durum, diğer kardeş devletlere bir örnektir. Çünkü -bildiğimiz kadarıyla- şu ana kadar Karahanlılar hakkında onların siyâsî ve medeniyetle ilgili yönlerini kapsamlı ve aydınlatıcı bir çalışma ortaya konulmamıştır.
Türk tarihçilerin ki bunlar İslam aleminde bu devlet hakkında en çok ilgi gösteren araştırmacılardır- araştırmalarına bir göz attığımızda, bu devlet hakkında birisi bir sayfayı bile geçmeyen iki araştırmayla karşılaşırız.
Hiç şüphesiz bu, bir taraftan Karahanlılar tarihinin kapalı olması, diğer taraftan da onlar hakkında yazılmış kaynakların az olmasından kaynaklanmaktadır. Karahanlılar Develeti’ni ele alan, -zaten sayıları az olan- kaynakların maalesef bir kısmı hâlâ kayıptır. Bu arada mevcut kaynakların bir kısmı da az ve çelişkili bilgiler içerirler. Çünkü bu kaynaklar, Karahanlılar hakkında parça parça ve dağınık, aynı şekilde, çoğunlukla diğer târihî hadiselere muhalif açıklamalara dayalı bilgiler nakletmektedir.
Bu devletle ilgili bir hüküm veya belirli bir siyâsî olay hakkında iki veya daha fazla tarihçinin hemfikir olmaları nadirattandır. Karahanlılar tarihini bütün yönleriyle ele almaya kesin karar verdiğimde, son zamanlarda ortaya konulmuş özel bir çalışmanın olup olmadığını tekid için araştırmaya koyuldum. Araştırmam sonunda önüme Arap aleminde Dr. Hüseyin ed-Dakûkî tarafından hazırlanmış olan iki muhtasar makale çıktı. Bu makalelerden birisi, “Karahanlılar Devletinde Fikir Hareketi” (el-Hareketü’l-Fikriyye fî Ahdi’d-Devleti’lKarahâniyye) diğeri de “Karahanlılar Devleti” (ed-Devletü’l-Karahâniyye)dir.
Bu iki makaleyi mütaala ettiğimde, araştırmacının gayret ettiği ve Karahanlı Devleti tarihini gerçekten sınırlı bir şekilde dönem dönem ele aldığı dikkatimi çekti. Ancak İslam âleminin uç bölgesinde, yani önemli bir bölgede kurulan ve yaklaşık iki asırdan fazla ayakta kalan böyle bir devlet için bu tür çalışmanın yeterli olmadığını düşünmekteyim.
Karahanlıların, İslam’ı ve İslam kültürünü yaymada, yine aynı şekilde, Orta Asya’daki İslam medeniyeti eserlerinin inşasında mümtaz çabaları vardır. İzlerinden bir kısmı, halen ayaktadır. Kezâ Karahanlıların, Gazneliler ve Selçuklular gibi komşu müslüman devletlerle siyâsî yönden bir ilişkileri de bulunmaktadır.
Gerçekten Karahanlılar tarihinde, herbiri özel incelemeye lâyık pek çok alan bulunmaktadır. Biz bunlardan sadece Karahanlıların, İslam’ın yayılışındaki gayretlerini ele alacağız. Genelde İslam Tarihi, özelde İslamî Doğu Tarihi ile ilgilenlerin önüne bu konuyu serdetmem beni sevindirecektir. Az da olsa layık olduğu şekilde, böyle bir konuyu yerine getirmede başarılı olduğum ümidindeyim.

Makalenin Devamı olarak PDF Dosyası: Karahanlilar Devleti ve İslamin Yayılmasındaki Katkıları

Uygur Akademisi © Her Hakkı Saklıdır.

Scroll to top