![\"\"](\"https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Fading-Ties-Report-819x1024.jpg\")
\u201cAilemi ararsam sorun \u00e7\u0131kacak.\u201d<\/p>\n\u201cAilemi ararsam sorun \u00e7\u0131kacak.\u201d<\/p>\n
Uygur \u0130nsan Haklar\u0131 Projesi Ara\u015ft\u0131rma Direkt\u00f6r\u00fc Henryk Szadziewski<\/span><\/p>\n 2017 y\u0131l\u0131nda, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde ya\u015fayan bir Uygur olan Ablacan, ana vatan\u0131n\u0131n g\u00fcneyindeki bir \u015fehir olan Hotan’daki ebeveynlerini arad\u0131.\u00a0 Annesi ona bir daha aramamas\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011finde konu\u015fma aniden sona erdi.\u00a0 Annesi, daha fazla temas\u0131n \u00c7in’deki aile \u00fcyeleri i\u00e7in cezaland\u0131r\u0131lmayla sonu\u00e7lanabilece\u011fi konusunda uyard\u0131.\u00a0 Aramay\u0131 yapmas\u0131ndan bu yana ge\u00e7en sekiz y\u0131l i\u00e7inde Ablacan ebeveynleriyle konu\u015fmad\u0131.<\/p>\n Bu uzun sessizlik ki\u015fisel ili\u015fkilerdeki bir bozulma de\u011fildi.\u00a0 Uygur aileleri \u00fczerindeki devlet kontrol\u00fcn\u00fcn bir sonucuduydu.\u00a0 Uygurlar; \u00c7in’de yakla\u015f\u0131k 12 milyon, diasporada ise yar\u0131m milyon n\u00fcfusa sahip, T\u00fcrk k\u00f6kenli ve a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak M\u00fcsl\u00fcman bir halkt\u0131r.\u00a0 \u00c7in y\u00f6netimi, Uygurlarin ana vatan\u0131n\u0131 pek \u00e7ok Uygur taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcrgeci bir terim olarak kabul edilen “Sincan” veya “yeni s\u0131n\u0131r” olarak adland\u0131r\u0131yor.\u00a0 \u201cDo\u011fu T\u00fcrkistan\u201d ve \u201cUygur B\u00f6lgesi\u201d yer adlar\u0131 diasporadaki Uygurlar taraf\u0131ndan tercih edilmektedir.<\/p>\n 2016-17’den itibaren \u00c7in devleti Uygur B\u00f6lgesi’nde -s\u00f6zde ter\u00f6rle m\u00fccadele \u00f6nlemleri olarak- g\u00f6zetimi ve toplu g\u00f6zalt\u0131lar\u0131 art\u0131rd\u0131k\u00e7a, yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki Uygurlar ile \u00c7in s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7indeki aileler aras\u0131ndaki temas koptu.\u00a0 2020 y\u0131l\u0131nda s\u0131zd\u0131r\u0131lan bir \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti veri taban\u0131, Uygurlar\u0131n akrabalar\u0131yla yapt\u0131klar\u0131 \u201cyurtd\u0131\u015f\u0131 ileti\u015fimleri\u201d toplama kamplar\u0131na al\u0131nma nedeni olarak g\u00f6sterdi.\u00a0 Uzun mesafeli ileti\u015fimin ucuz ve anl\u0131k oldu\u011fu ba\u011flant\u0131l\u0131 bir d\u00fcnyada, bir telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmesi yapman\u0131n geni\u015f kapsaml\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n \u00c7in i\u00e7indeki aile \u00fcyeleriyle konu\u015fmayan diasporadaki Uygurlar \u00fczerine bir raporu ara\u015ft\u0131r\u0131rken, Ablacan’\u0131n bu sessizli\u011fin nedeni olarak devlet bask\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi bir istisna de\u011fildi. Yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki Uygurlar\u0131n ebeveynleri, karde\u015fleri ve geni\u015f aile \u00fcyeleriyle olan ba\u011flar\u0131 on y\u0131la varan s\u00fcrelerle kopar\u0131ld\u0131. Sonu\u00e7 olarak; olaydan y\u0131llar sonra \u00f6\u011frenilen aile \u00f6l\u00fcmleri i\u00e7in tutulan \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f yaslar, \u00e7ocuklar\u0131n b\u00fcy\u00fckanne ve b\u00fcy\u00fckbabalar\u0131n\u0131 tan\u0131madan b\u00fcy\u00fcmesiyle olu\u015fan nesiller aras\u0131 travmalar, bozulan ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve aile ya\u015fam\u0131na k\u00f6k salm\u0131\u015f k\u00fclt\u00fcrel ifadeden soyutlanma gibi ac\u0131lar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu zararlar, M\u00fcsl\u00fcman topluluklar\u0131n giderek daha fazla g\u00fcvenlik k\u0131skac\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, g\u00f6zetlendi\u011fi ve toplu tehdit olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, artan \u0130slamofobi’nin k\u00fcresel ba\u011flam\u0131nda ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor: T\u00fcm bu ko\u015fullar, s\u0131radan aile hayat\u0131 \u00fczerindeki ola\u011fan\u00fcst\u00fc devlet kontrol\u00fcn\u00fc normalle\u015ftirmektedir.<\/p>\n Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 tan\u0131d\u0131klar gibi arac\u0131lar vas\u0131tas\u0131yla akrabalarla kurulan dolayl\u0131 temaslar, yetkililerin misillemesine yol a\u00e7t\u0131. Bir Uygur, bana ge\u00e7en y\u0131l ger\u00e7ekle\u015fen masum ve arac\u0131l\u0131kla yap\u0131lan bir g\u00f6r\u00fc\u015fmenin ard\u0131ndan g\u00fcvenlik g\u00f6revlilerinin kay\u0131npederini sorgulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131. \u0130leti\u015fim m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funda; baz\u0131 aileler “normallik” izlenimi veren ancak asl\u0131nda birer y\u0131ld\u0131rma arac\u0131 olarak i\u015flev g\u00f6ren, g\u00f6zetim alt\u0131nda veya \u00f6nceden haz\u0131rlanm\u0131\u015f telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri yapt\u0131. Di\u011ferlerine ise sadece Uygur diaspora \u00fcyelerini izlemeyi kabul etmek veya hak savunuculu\u011fundan vazge\u00e7mek gibi kat\u0131 ko\u015fullar alt\u0131nda aile birle\u015fimi imkan\u0131 sunuldu. Haberler, e\u011fer ula\u015ft\u0131ysa bile genellikle eksikti ya da olaydan y\u0131llar sonrayd\u0131; bilmemenin getirdi\u011fi belirsizlik kal\u0131c\u0131 bir durum haline geldi. Bunlar dramatik, man\u015fetlere ta\u015f\u0131nacak suistimaller de\u011fil, her g\u00fcn ya\u015fanan sistematik zarar verme y\u00f6ntemleridir.<\/p>\n Pek \u00e7ok Uygur i\u00e7in aile; devletin onlara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar \u00f6tesinde bile olsa onlar\u0131 kontrol etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ara\u00e7t\u0131r. \u00c7in i\u00e7indeki aile \u00fcyeleri; yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki akrabalar\u0131n\u0131n eylemleri, konu\u015fmalar\u0131 veya varl\u0131klar\u0131 nedeniyle cezaland\u0131r\u0131l\u0131yor. Bu tehdit, yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki ele\u015ftirel s\u00f6ylemi terbiye ederek sessizli\u011fe zorluyor; bu durum Uygurlar\u0131n \u015fikayetleri olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fil, Uygur B\u00f6lgesi’nde aile sahibi olman\u0131n bir bask\u0131 arac\u0131 haline getirilmesi nedeniyledir. Aslen Ka\u015fgarl\u0131 olan ve \u015fu an T\u00fcrkiye’de ya\u015fayan Yusup, annesiyle en son 2018’de konu\u015fmu\u015f. Yusup bunun aralar\u0131ndaki konu\u015fma y\u00fcz\u00fcnden olup olmad\u0131\u011f\u0131ndan emin olmasa da annesi ayn\u0131 y\u0131l g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131 ve alt\u0131 y\u0131l hapis yatt\u0131.<\/p>\n Y\u0131llarca s\u00fcren ayr\u0131l\u0131\u011fa ra\u011fmen, ileti\u015fim imkans\u0131z oldu\u011funda bile aile ba\u011flar\u0131ndan vazge\u00e7meyi reddeden bir duru\u015f vard\u0131.<\/p>\n \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti Uygur B\u00f6lgesi’nin istikrarl\u0131, a\u00e7\u0131k, turizme ve yat\u0131r\u0131ma haz\u0131r oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde bir anlat\u0131 geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.\u00a0 Ocak 2021’deki bir bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda, Sincan Bilgi Ofisi s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Zulhayat \u0130smail, \u201cSincan’daki t\u00fcm etnik gruplardan insanlar ile yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki akrabalar\u0131 aras\u0131ndaki ileti\u015fimin \u00f6zg\u00fcr ve normal oldu\u011funu\u201d iddia etti.\u00a0 Ancak bu iddia, benimle konu\u015fan Uygurlar\u0131n deneyimleriyle tezat olu\u015fturuyor.\u00a0 Yusup’un a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 gibi, \u201cAilemi ararsam sorunlar \u00e7\u0131kacak.\u201d<\/p>\n \u00d6yleyse, \u00f6zellikle \u00c7in’in ulus\u00f6tesi bask\u0131s\u0131 di\u011fer devletlerin egemenli\u011fini ihlal ederken, bu y\u0131ld\u0131rma ve zorlama neden \u00e7ok az m\u00fcdahaleyle devam ediyor?\u00a0 K\u0131smen bunun nedeni, d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer acil durumlara y\u00f6nelmesi ve Uygur ailelerini otoriter kontrol\u00fcn sinsi bir arac\u0131 olarak i\u015flev g\u00f6ren bu durumla ba\u015f ba\u015fa b\u0131rakmas\u0131d\u0131r.\u00a0 Bununla birlikte, ulus\u00f6tesi bask\u0131 konusu daha geni\u015f kapsamda demokratik toplumlar i\u00e7in b\u00fcy\u00fcyen bir zorluk olarak kabul edilmektedir.\u00a0 Avrupa Parlamentosu taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan Ocak 2026 tarihli bir analiz, devletlerin yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki diasporalar\u0131 kontrol etmek i\u00e7in g\u00f6zetleme, sindirme ve aile temelli zorlamay\u0131 nas\u0131l giderek daha fazla kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belgeliyor.<\/p>\n Uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 hukuku, Medeni ve Siyasi Haklara \u0130li\u015fkin Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fme’nin 17. Maddesi uyar\u0131nca akrabalarla ileti\u015fim kurma hakk\u0131 da dahil olmak \u00fczere mahremiyet ve aile hayat\u0131 hakk\u0131n\u0131 tan\u0131sa da bireylerin sevdiklerini devlet \u015fiddetine maruz b\u0131rakaca\u011f\u0131 korkusuyla ileti\u015fimden ka\u00e7\u0131nd\u0131klar\u0131 durumlar\u0131n ele al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir: bu devlet tehdidi bazen a\u00e7\u0131k\u00e7a de\u011fil, daha \u00e7ok \u00f6rt\u00fck bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n Diasporadaki Uygurlarla yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fmeler boyunca, \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u015fey sadece kay\u0131p ve su\u00e7luluk duygusu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda onur duygusuydu.\u00a0 Y\u0131llarca s\u00fcren ayr\u0131l\u0131\u011fa ra\u011fmen, ileti\u015fim imkans\u0131z oldu\u011funda bile aile ba\u011flar\u0131ndan vazge\u00e7meyi reddeden bir duru\u015f vard\u0131.\u00a0 Ailesi Gulca’dan gelen Reyhang\u00fcl, \u201c\u015eimdi yo\u011fun bir hayat\u0131m oldu\u011fu i\u00e7in memnunum.\u00a0 \u00c7ocuklar\u0131m, e\u015fim ve i\u015fim olmas\u0131 kendimi yaln\u0131z hissetmememi sa\u011fl\u0131yor. Ancak ben hayat\u0131m\u0131 ya\u015farken, erkek ve k\u0131z karde\u015flerimin bir yerlerde hayatta olduklar\u0131n\u0131 biliyorum.\u201d<\/p>\n Benimle konu\u015fan Uygurlar sempati ya da ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 muamele istemediler.\u00a0 \u0130stekleri basitti: Aileleriyle korkmadan ileti\u015fim kurabilmek ve sevdiklerinin g\u00fcvende olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek.<\/p>\n *Bu makalede ad\u0131 ge\u00e7en Uygurlar\u0131n kimli\u011fini belirleyici t\u00fcm detaylar g\u00fcvenlik nedenleriyle kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n