{"id":7434,"date":"2023-09-11T13:51:16","date_gmt":"2023-09-11T10:51:16","guid":{"rendered":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=7434"},"modified":"2023-09-11T13:54:17","modified_gmt":"2023-09-11T10:54:17","slug":"diasporada-uygur-ana-dili-ve-kulturunun-korunmasi-konulu-uluslararasi-konferans-ankarada-basariyla-gerceklestirildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=7434","title":{"rendered":"Diasporada Uygur Ana Dili ve K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn Korunmas\u0131 konulu Uluslararas\u0131 Konferans Ankara’da ba\u015far\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirildi"},"content":{"rendered":"

Uygur Akademisi taraf\u0131ndan 8-10 Temmuz 2023 tarihleri aras\u0131nda Ankara’da “Diasporada Uygur Ana Dili ve K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn Korunmas\u0131: Uygur Soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n Ortas\u0131nda” ba\u015fl\u0131kl\u0131 uluslararas\u0131 bir konferans ba\u015far\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Bu konferansa 14 \u00fclkeden yirmi dokuz Uygur kurulu\u015fu ve 135 Uygur ve yabanc\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131, bakan, h\u00fck\u00fcmet yetkilisi, parlamento \u00fcyeleri, Uygur dili \u00f6\u011fretmeni ve g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n

\u0130lk g\u00fcnk\u00fc konferans d\u00f6rt ana b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131lm\u0131\u015f olup her oturumda \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, akademisyenler, Uygur STK liderleri ve Uygurca \u00f6\u011fretmenleri raporlar sunmu\u015f ve moderat\u00f6rleri taraf\u0131ndan belirlenen konularda tart\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Konferans, Uygur Akademisi Ba\u015fkan\u0131, K\u0131demli \u0130la\u00e7 Bilimcisi ve ABD’de ya\u015fayan Klinik Ara\u015ft\u0131rma Lideri Dr. Rishat Abbas’\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131yla ba\u015flad\u0131. Dr. Rishat Abbas a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131nda, Uygur dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn hem anavatanlar\u0131nda hem de d\u0131\u015f\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 mevcut zorluklara de\u011findi. Uygur anadilini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korumak i\u00e7in anadil \u00f6\u011fretmenleri, sanat\u00e7\u0131lar, Uygur entelekt\u00fceller ve organizasyon liderleri aras\u0131nda i\u015fbirli\u011fine duyulan ihtiyac\u0131 vurgulad\u0131.<\/p>\n

Dr. Abbas, konferans\u0131n \u00f6ncelikli amac\u0131n\u0131n \u00c7in’in Uygurlara kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 soyk\u0131r\u0131m ve k\u00fclt\u00fcrel bask\u0131y\u0131 rapor etmek oldu\u011funu belirtti. Bu ba\u011flamda Uygur dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan engeller ve komplikasyonlara ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar\u0131 te\u015fvik etmenin yan\u0131 s\u0131ra bu zorluklar\u0131n \u00fcstesinden gelmek ve \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in stratejiler \u00f6nermeyi ama\u00e7land\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n

Dr. Rishat Abbas’\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, aralar\u0131nda Scott Worden (Amerika Birle\u015fik Devletleri Bar\u0131\u015f Enstit\u00fcs\u00fc Afganistan ve Orta Asya Programlar\u0131 Direkt\u00f6r\u00fc), Brian Vogt (K\u0131demli Demokrasi, Y\u00f6neti\u015fim, Bar\u0131\u015f ve G\u00fcvenlik (DGPS) Dan\u0131\u015fman\u0131), Viraj M. LeBailly (ABD B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi Kamu Diplomasisi M\u00fcste\u015far\u0131, T\u00fcrkiye), Kim Roy (D\u0131\u015f \u0130li\u015fkiler Sorumlusu, Uluslararas\u0131 Dini \u00d6zg\u00fcrl\u00fckler Ofisi, ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131), Dolkun \u0130sa (D\u00fcnya Uygur Kongresi Ba\u015fkan\u0131) ve T\u00fcrk siyasi parti temsilcileri Do\u011fan Bekin, Sel\u00e7uk \u00d6z (D\u00fcnya Uygur Kongresi Ba\u015fkan\u0131), Kim Roy (D\u0131\u015f \u0130li\u015fkiler Sorumlusu, Uluslararas\u0131 Dini \u00d6zg\u00fcrl\u00fckler Ofisi, ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131), Say\u0131n Dolkun \u0130sa (D\u00fcnya Uygur Kongresi Ba\u015fkan\u0131) ve T\u00fcrk siyasi parti temsilcileri Do\u011fan Bekin, Sel\u00e7uk \u00d6zda\u011f ve Melih Rifat Akta\u015f gibi bir\u00e7ok se\u00e7kin konuklar konu\u015fma yapt\u0131.<\/p>\n

<\/p>\n

Amerika Birle\u015fik Devletleri Bar\u0131\u015f Enstit\u00fcs\u00fc Afganistan ve Orta Asya Programlar\u0131 Direkt\u00f6r\u00fc Scott Worden yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmas\u0131nda, soyk\u0131r\u0131m\u0131n ortas\u0131nda Uygur anadilinin korunmas\u0131 konusunu tart\u0131\u015fmak, deneyimleri payla\u015fmak ve birbirimizden \u00f6\u011frenmek i\u00e7in kolektif kat\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6nemini vurgulad\u0131. Ayr\u0131ca Uygur dilinin korunmas\u0131na y\u00f6nelik mevcut zorluklar\u0131 ve gelecekteki engelleri de \u00f6zetledi.<\/p>\n

<\/p>\n

Amerika Birle\u015fik Devletleri Uluslararas\u0131 Kalk\u0131nma Ajans\u0131 (USAID) K\u0131demli Demokrasi, Y\u00f6neti\u015fim, Bar\u0131\u015f ve G\u00fcvenlik (DGPS) Dan\u0131\u015fman\u0131 Brian Vogt, konu\u015fmas\u0131nda, demokrasi, bar\u0131\u015f ve din \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne odaklanan Amerikan kurumlar\u0131n\u0131n Uygurlar\u0131 etkileyen soyk\u0131r\u0131m ve k\u00fclt\u00fcrel bask\u0131 konusunda fark\u0131ndal\u0131k yaratmaya kararl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 ifade etti. Vogt ayr\u0131ca onlar\u0131n aktif olarak kamuoyu deste\u011fi toplamaya \u00e7al\u0131\u015fmakta ve Uygurlara y\u00f6nelik \u00c7in bask\u0131s\u0131yla m\u00fccadele \u00e7abalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekte oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n

<\/p>\n

ABD’nin T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi Kamu Diplomasisinden Sorumlu Bakan Dan\u0131\u015fman\u0131 Viraj M. LeBailly, Uygur andilinin k\u0131talar aras\u0131nda ya\u015fayan Uygurlar\u0131 birle\u015ftiren \u00e7ok \u00f6nemli bir ba\u011f oldu\u011funa dikkat \u00e7ekti. LeBailly ayr\u0131ca ABD’nin T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi’nin Uygur dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc koruman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra T\u00fcrkiye’deki Uygurlar\u0131n seslerini duyurmak i\u00e7in \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmlerle uyumlu ad\u0131mlar att\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131.<\/p>\n

<\/p>\n

Konferans\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f t\u00f6renine T\u00fcrkiye Milletvekili ve Yeni Refah Partisi Genel Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Say\u0131n Do\u011fan Bekin de kat\u0131ld\u0131. Yeni Refah Partisi’nin bir temsilcisi olarak Bekin, Uygurlara y\u00f6nelik \u00c7in bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak i\u00e7in \u00e7ok say\u0131da pratik giri\u015fimde bulunduklar\u0131n\u0131 ve Uygur dernekleriyle birlikte aktif bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 belirtti. Gelecekte de Uygur haklar\u0131n\u0131 desteklemeye devam edeceklerini ifade etti.<\/p>\n

<\/p>\n

Konferans\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f t\u00f6renine TBMM Milletvekili ve Gelecek Partisi Genel Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Do\u00e7. Dr. Sel\u00e7uk \u00d6zda\u011f da kat\u0131ld\u0131. Zengin bir ge\u00e7mi\u015fe sahip olan Uygur halk\u0131n\u0131n, hangi \u00fclkede ya\u015farsa ya\u015fas\u0131n, geleneksel k\u00fclt\u00fcr ve diline kararl\u0131l\u0131kla sahip \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulad\u0131. Uygurlar\u0131n m\u00fczik, sanat, mimari ve mutfak miraslar\u0131n\u0131 \u00f6zenle korudular ve bunun gelecek nesillere aktarma sorumluluklar\u0131 olduklar\u0131na dikkat \u00e7eken \u00d6zda\u011f, “Uygurlar nerede olursa olsun, Uygur dilini asla unutmamal\u0131 ve onu kullanmaktan onur duymal\u0131<\/em>” \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n

<\/p>\n

Demokrat Parti Genel Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Dr. Rifat Melih Akta\u015f, Orta Asya ve Uygur b\u00f6lgelerinde dil ve k\u00fclt\u00fcr asimilasyonu felaketinin hala devam etti\u011fini ve t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n, hatta bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin bile bunu durdurmay\u0131 hen\u00fcz ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Akta\u015f ayr\u0131ca “Uygurlar anadillerini kaybederse, Uygurlar her \u015feylerini kaybeder ve bunu \u00f6nlemek \u00e7ok \u00f6nemlidir<\/em>” dedi.<\/p>\n

<\/p>\n

D\u00fcnya Uygur Kongresi Ba\u015fkan\u0131 Dolkun \u0130sa, konferans kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131na video arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla selamlar\u0131n\u0131 g\u00f6nderdi. Konu\u015fmas\u0131nda, Uygurlar\u0131n mevcut soyk\u0131r\u0131m durumunda anadilini ve k\u00fclt\u00fcrlerini korumalar\u0131n\u0131n gereklili\u011fini ve Uygur Akademisi’nin bu alanda oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fcn \u00f6nemli oldu\u011funu vurgulad\u0131. \u0130sa ayr\u0131ca D\u00fcnya Uygur Kongresi’nin Uygur Akademisi’ni destekledi\u011fini, Uygur Akademisi’nin diasporadaki Uygur ayd\u0131nlar\u0131 ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 bir araya getirerek bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 destekledi\u011fini ve g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fini, \u00f6zellikle Londra’daki ba\u011f\u0131ms\u0131z Uygur mahkemesinin ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde sonu\u00e7lanmas\u0131nda Uygur Akademisi’nin perde arkas\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n

<\/p>\n

Konferans\u0131n ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fc Mevcut Durum – Uygur soyk\u0131r\u0131m\u0131, kimli\u011fi ve k\u00fclt\u00fcrel y\u0131k\u0131m\u0131 hakk\u0131ndayd\u0131. Bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Uygur Hareketi \u0130cra Direkt\u00f6r\u00fc Say\u0131n Ru\u015fen Abbas yapt\u0131. Her konu\u015fmac\u0131n\u0131n bildiri \u00f6zeti a\u015fa\u011f\u0131da verilmi\u015ftir.<\/p>\n

<\/p>\n

\u0130lk olarak, K\u0131demli Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve ABD Kom\u00fcnizm Kurbanlar\u0131 Anma Vakf\u0131 Direkt\u00f6r\u00fc Dr. Adrian Zeniz, \u00c7in devletinin Uygur n\u00fcfusuna y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131na ili\u015fkin temel kan\u0131tlar hakk\u0131nda rapor sundu. Sunumunun \u00f6zeti \u015f\u00f6yle:<\/p>\n

2010’lar\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti Uygur n\u00fcfusuna y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131. 2015 ve 2018 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, “do\u011fum kontrol\u00fc ihlali olay\u0131n\u0131 s\u0131f\u0131ra indirmek” ve “Do\u011fum Kontrol\u00fc \u0130hlallerini Kontrol Etmek \u0130\u00e7in \u00d6zel Kampanya” gibi taktiklerle Uygur n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131 azaltmaya y\u00f6nelik gaddarca yeni planlar yapt\u0131lar, bunun sonucunda Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131n g\u00fcneyindeki do\u011fal n\u00fcfus art\u0131\u015f oranlar\u0131 y\u00fczde 85 azald\u0131. Do\u011fum oranlar\u0131 2019’da daha da d\u00fc\u015ft\u00fc. 2020’de, “Xinjiang Kalk\u0131nma Ara\u015ft\u0131rma Merkezi” taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan bir rapor, Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131n 2018’deki Uygur n\u00fcfusunun 12,7 milyona \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131n resmi istatistik kaynaklar\u0131nda g\u00f6sterilenden bir milyon daha fazla oldu\u011funu iddia etmi\u015fti. Bu bildiri, Pekin’in Uygur n\u00fcfusu hakk\u0131ndaki iddialar\u0131n\u0131 ve anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 ele\u015ftirel bir \u015fekilde inceleyip b\u00f6lgede do\u011fum \u00f6nleme yoluyla yava\u015f yava\u015f devam eden bir soyk\u0131r\u0131m riskine i\u015faret edecektir.<\/p>\n

<\/p>\n

\u00d6zg\u00fcr Asya Radyosu Uygur Servisi Direkt\u00f6r\u00fc Dr. Alim Seytof, \u00d6zg\u00fcr Asya Radyosu’nun Uygur diasporas\u0131ndaki rol\u00fc hakk\u0131nda bir rapor sundu. Sunum \u00f6zeti \u015f\u00f6yle:<\/p>\n

Radio Free Asia b\u00fcnyesinde 1998 y\u0131l\u0131nda kurulmu\u015f olan Uygur B\u00f6l\u00fcm\u00fc yay\u0131n\u0131, Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019ne y\u00f6nelik Uygur dilinde sans\u00fcrs\u00fcz bir \u015fekilde yerel ve uluslararas\u0131 haber yapan \u00f6nemli ve tek bas\u0131n organ\u0131 olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu kanal, g\u00fcncel konular, haber analizi, kad\u0131n haklar\u0131, sa\u011fl\u0131k, \u00e7evre, bireysel haklar, e\u011fitim, medeniyet, tarih ve Uygur edebiyat\u0131na dair i\u00e7eriklerde yay\u0131n yapmaktad\u0131r. \u00c7in’in 2017’den beri Uygurlara ve di\u011fer T\u00fcrk halklar\u0131na kar\u015f\u0131 devam eden soyk\u0131r\u0131m\u0131 da dahil olmak \u00fczere bask\u0131lar, g\u00f6zalt\u0131lar, insan haklar\u0131 ihlalleri ve Uygur muhalifler hakk\u0131nda son dakika haberlerini yo\u011fun olarak i\u015flemektedir. RFA, bir ila \u00fc\u00e7 milyon Uygur’un g\u00f6zalt\u0131nda tutuldu\u011fu Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki toplama kamplar\u0131nda Uygurlar\u0131n toplu olarak al\u0131 konuldu\u011funa dair haberleri ilk veren medya kurulu\u015flar\u0131 aras\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7inli yetkililer taraf\u0131ndan g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nanlar aras\u0131nda sadece s\u0131radan Uygurlar ve dindarlar de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00fcst d\u00fczey Uygur ayd\u0131nlar\u0131, alimler, yazarlar, tarih\u00e7iler, din adamlar\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, sanat\u00e7\u0131lar, m\u00fczisyenler ve hatta sporcular da var. Bunlara ek olarak, bu kurumda \u00e7al\u0131\u015fan gazetecilerden baz\u0131lar\u0131 \u00c7in’in soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 haber yapt\u0131klar\u0131 i\u00e7in onlar\u0131 korkutmak veya cezaland\u0131rmak i\u00e7in \u00c7KP rejimi onlar\u0131n aile \u00fcyelerini, akrabalar\u0131ni kamplara kapatarak onlara g\u00f6zda\u011f\u0131 vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

ABD merkezli RFA’n\u0131n Uygurca Servisi ayn\u0131 zamanda d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki Uygurlar\u0131n dertlerini ve deneyimlerini payla\u015fmalar\u0131 ve d\u00fcnyayla\u00a0 ili\u015fki kurmalar\u0131 i\u00e7in bir platform niteli\u011findedir. Ayrica, daha gen\u00e7 Uygur izleyicileri hedefleyen Uygur tarihi, dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ilgili programlar da zengin i\u00e7eri\u011fiyle sunulmaktad\u0131r. RFA Uygurca Servisi, Facebook, Twitter, YouTube, SoundCloud gibi sosyal medya platformlar\u0131 da bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

Hacettepe \u00dcniversitesi Tarih B\u00f6l\u00fcm\u00fc Do\u00e7enti ve D\u00fcnya Uygur Kongresi Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Dr. Erkin Ekrem, \u00c7in’in Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki Zul\u00fcm Politikas\u0131n\u0131n Arkas\u0131ndaki Sebepler konulu rapor sundu. Sunum \u00f6zeti \u015f\u00f6yle:<\/p>\n

\u00c7in\u2019in siyasal k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde \u00c7inli olmayan topluluklar\u0131 \u00f6tekile\u015ftirme \u00f6zelli\u011fi vard\u0131r. \u00c7in\u2019in tarihten bu yana amac\u0131 B\u00fcy\u00fck B\u00fct\u00fcnle\u015fme yoluyla \u00c7in merkezli bir y\u00f6netime ait b\u00fcy\u00fck bir d\u00fcnya in\u015fa etmektir. Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da uygulanan soyk\u0131r\u0131m siyasetinin ideoloji temelleri bu zihniyetten kaynaklanmaktad\u0131r. Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131n jeostratejik ve jeopolitik konumu da \u00c7in’in b\u00f6lgede soyk\u0131r\u0131m politikas\u0131 uygulamas\u0131n\u0131n temel sebepleri aras\u0131ndad\u0131r. Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131n co\u011frafi konumu, \u00c7in’i Orta Asya, Orta Do\u011fu ve Avrupa’ya ba\u011flayan ya da ay\u0131ran bir b\u00f6lge olarak hizmet vermesine olanak sa\u011flamaktad\u0131r. Bu nedenle Do\u011fu T\u00fcrkistan, tarihsel olarak Avrasya’daki \u00c7in h\u00e2kimiyeti i\u00e7in bir ge\u00e7it veya k\u00f6pr\u00fc rol\u00fc oynam\u0131\u015ft\u0131r. Bu kap\u0131 kapat\u0131l\u0131rsa, \u00c7in’in Avrasya b\u00f6lgesine eri\u015fimi engellenmekle kalmayacak, ayn\u0131 zamanda daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00fclke olma f\u0131rsat\u0131n\u0131 da ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Tarihte \u00c7inli siyaset\u00e7iler\u00a0 Do\u011fu T\u00fcrkistan co\u011frafyas\u0131n\u0131 \u00c7in’i d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 koruyan do\u011fal bir bariyer olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Ayrica \u00c7in, b\u00f6lgenin kendi ekonomik b\u00fcy\u00fcmesine \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde katk\u0131da bulunan yer alt\u0131, yer \u00fcst\u00fc do\u011fal kaynaklar\u0131 s\u00fcrekli s\u00f6m\u00fcr\u00fc yoluyla zenginle\u015fti\u011finden Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131n g\u00fcvenlik ve istikrar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 konusunda da hassas davranmakta. \u00d6zellikle \u00c7in\u2019in Ku\u015fak ve Yol in\u015fas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Do\u011fu T\u00fcrkistan’a ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan da b\u00f6lgenin g\u00fcvenli\u011fi ve toplumsal istikrar\u0131 \u00c7in i\u00e7in \u00f6ncelik haline gelmi\u015ftir. Yani Do\u011fu T\u00fcrkistan b\u00f6lgesi \u00c7in’in gelece\u011fini etkileyen \u00f6nemli bir unsurdur. \u00c7in, ku\u015fak ve yol projesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla “\u00c7in R\u00fcyas\u0131”n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme pe\u015finde, yerel halk\u0131n tepkilerine ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k \u00f6zlemlerine kar\u015f\u0131 asimilasyondan soyk\u0131r\u0131ma kadar uzanan insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 politikalar uygulamaktad\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

Birle\u015fik Krall\u0131k Sheffield \u00dcniversitesi Do\u011fu Asya \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Dr. David Tobin, Ulus\u00f6tesi soyk\u0131r\u0131m ve Uygur dili e\u011fitimi \u00fczerine bildiri sundu. Sunum \u00f6zeti \u015f\u00f6yle:<\/p>\n

\u00c7in’in Uygur diasporas\u0131na y\u00f6nelik ulus\u00f6tesi bask\u0131s\u0131 (TNR), Uygur kimli\u011finin temel unsurlar\u0131 olan dil ve dini ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fan Do\u011fu T\u00fcrkistan’da h\u00e2lihaz\u0131rda s\u00fcrmekte olan soyk\u0131r\u0131m s\u00fcrecini uluslararas\u0131 arenaya ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. \u00c7in’in ulus\u00f6tesi bask\u0131s\u0131, hak savunucular\u0131n\u0131 ve Uygur diasporas\u0131n\u0131n s\u0131radan \u00fcyelerini Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki ailesiyle tehdit ederek taciz ediyor, onlar\u0131 anavatanlar\u0131ndan kopararak nesiller aras\u0131 k\u00fclt\u00fcrel aktar\u0131m\u0131 engelliyor. Parti-devletin tehdit ve g\u00f6zetleme taktikleri, Uygur toplumu i\u00e7inde kendi kendini tecrit etmeye ve toplumu bir arada tutan ba\u011flar\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini zorla\u015ft\u0131racak \u00a0g\u00fcvensizlik ve uyumsuzluk yarat\u0131yor.<\/p>\n

Bu konu\u015fmamda, \u00c7KP’nin uygulad\u0131\u011f\u0131 ulus\u00f6tesi bask\u0131lar\u0131n\u00a0 aileleri ay\u0131rma ve tahrik yoluyla Uygur k\u00fclt\u00fcrel geleneklerini nas\u0131l hedefe ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayacakt\u0131r. Bununla birlikte, 2017’den \u00f6nce Urum\u00e7i’deki saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m s\u0131ras\u0131nda iki dilli e\u011fitime tabi tutulmu\u015f gen\u00e7 Uygurlar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fen deneye g\u00f6re de\u011ferlendirilen iki farkl\u0131 dil koruma modelinden yararlanarak bu zorluklara \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunuyor. Her iki grup gen\u00e7leri \u00c7in’in uygulad\u0131\u011f\u0131 iki dilli e\u011fitim sisteminde okumu\u015f, ancak iki grubun her ikisi iki dilli e\u011fitimin \u00c7inlilerle farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 nas\u0131l vurgulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kimliklerini \u00c7in milliyet\u00e7i anlat\u0131lar\u0131ndan ayr\u0131 tutarak Uygur kimliklerini g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fini g\u00f6stermi\u015fti. Sunulan dil koruma modellerinden biri aile temelli olup Uygur dili e\u011fitimi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc koruma sorumlulu\u011funu evdeki bireylere veriyor. \u0130kincisi ise halka y\u00f6neliktir ve Uygur dilinin stat\u00fcs\u00fcn\u00fc halk e\u011fitimi ve sembolizm yoluyla g\u00fc\u00e7lendirmeyi ama\u00e7l\u0131yor. Her iki modelden de yararlan\u0131lan bu konu\u015fma, Uygur diaspora toplulu\u011funun farkl\u0131 hedeflere ula\u015fmak i\u00e7in farkl\u0131 modeller kullanmalar\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131klayacakt\u0131r. Uygur dilinin hayatta kalmas\u0131 neredeyse tamamen ev hayat\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r ve bu toplulu\u011fun i\u00e7 meselesidir. Bununla birlikte topluluk, Uygur dilinin ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ve medya taraf\u0131ndan, topluluk d\u0131\u015f\u0131ndaki ki\u015filer taraf\u0131ndan bilinen ve anla\u015f\u0131lan bir halk dili olarak tan\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyor ise, farkl\u0131 kaynaklara ve hedeflenen maddi deste\u011fe gereksinim duyacakt\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

Konferans\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc Diasporada Uygur K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Dilinin Korunmas\u0131 i\u00e7in Zorluklar ve F\u0131rsatlar konusuna ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ABD Drexel \u00dcniversitesi K\u00fcresel \u00c7al\u0131\u015fmalar ve Modern Diller B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 Do\u00e7ent Rebecca Clothey ve Uygur Akademisi Gen\u00e7lik Komitesi Direkt\u00f6r\u00fc Dr. Barat Achinuq yapt\u0131.<\/p>\n

<\/p>\n

ABD Drexel \u00dcniversitesi K\u00fcresel \u00c7al\u0131\u015fmalar ve Modern Diller B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 Do\u00e7ent Dr. Rebecca Clothey, “Diasporada Uygur K\u00fclt\u00fcrel Direnci: Zorluklar ve F\u0131rsatlar<\/em>” konulu bildiri sundu. \u00d6zeti \u015f\u00f6yle:<\/p>\n

Bu bildiri, diasporadaki Uygur toplulu\u011fu i\u00e7inde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen mevcut Uygur k\u00fclt\u00fcr giri\u015fimlerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi yoluyla, diasporadaki Uygurlar\u0131n k\u00fclt\u00fcrlerini korumada \u015fu anda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 zorluklara genel bir bak\u0131\u015f sa\u011flayacakt\u0131r. Sunum, diasporadaki Uygur topluluklar\u0131 aras\u0131ndaki uluslararas\u0131 i\u015fbirli\u011fine y\u00f6nelik zorluklar\u0131 ve ihtiyac\u0131, proje finansman\u0131 sa\u011flamay\u0131 ve bu t\u00fcr projelerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011finin \u00f6nemini vurgulamay\u0131 ama\u00e7lamakta ve Uygurlar\u0131n ikamet etti\u011fi bir\u00e7ok \u00fclkede ger\u00e7ekle\u015fen temel giri\u015fimlerin belirli \u00f6rneklerini ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. Bildiride kullan\u0131lan bilgiler, ABD Bar\u0131\u015f Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan finanse edilen ve Dr. Sean Roberts ile i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir ihtiya\u00e7 de\u011ferlendirmesinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ortaya konulacak fikirler, sanat, edebiyat ve e\u011fitim d\u00e2hil olmak \u00fczere d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u00e7e\u015fitli k\u00fclt\u00fcrel alanlarda \u00e7al\u0131\u015fan Uygurlarla yap\u0131lan r\u00f6portajlardan elde edilen geri bildirimlere dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

Ankara \u00dcniversitesi \u00c7a\u011fda\u015f T\u00fcrk Dili B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi ve D\u00fcnya Uygur Kongresi S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Profes\u00f6r Erkin Emet, “Uygur Dili i\u00e7in Katk\u0131da Bulunanlar ve Uygur Dilini Koruman\u0131n Yollar\u0131<\/em>” konulu bildiri sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

Y\u0131llard\u0131r s\u00f6m\u00fcrge y\u00f6netimi alt\u0131nda olan Do\u011fu T\u00fcrkistan’da dil ve edebiyat ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 b\u00fcy\u00fck k\u0131s\u0131tlamalarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Dil millet olman\u0131n \u00f6n \u015fart\u0131 olmasa da dil politikalar\u0131 toplumu \u015fekillendirmenin \u00f6nemli ara\u00e7lar\u0131ndan biridir. Bu anlamda dil, bir milleti \u015fekillendiren ve milletlerin gelece\u011fini etkileyen \u00f6nemli bir unsur olmayla birlikte milli kimli\u011fin en \u00f6nemli simgesidir. 2003 y\u0131l\u0131ndan bu yana \u00c7in, iki dilli e\u011fitim kisvesi alt\u0131nda Uygur dilini ortadan kald\u0131rma politikas\u0131 izliyor. Bu b\u00f6yle devam ederse \u00c7in dilinin etkisi artacak ve Uygur dili toplumdaki t\u00fcm i\u015flevlerini yitirecektir. Sonunda, d\u00fcnyadaki baz\u0131 T\u00fcrk halklar\u0131 gibi, dillerini kaybetme tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacakt\u0131r. Bu bildiride, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar T\u00fcrkiye’de modern Uygur dili \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 k\u0131saca tan\u0131tt\u0131ktan sonra, Uygur gen\u00e7li\u011finin anadiline yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n nedenlerinden ve bu konuda yap\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7al\u0131\u015fmalardan bahsedilecek; d\u00fcnyadaki baz\u0131 milletlerin dillerini ve k\u00fclt\u00fcrlerini koruma deneyimleri ortaya konulacakt\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

Ege \u00dcniversitesi T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc Halk Bilimi Anabilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Alimcan \u0130nayet, “Milli Kimli\u011fin ve Milli K\u00fclt\u00fcr\u00fcn Korunmas\u0131 Gere\u011fi \u00dczerine<\/em>” konulu bildiri sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

Bir milletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirleyen en \u00f6nemli unsur mill\u00ee kimlik ve k\u00fclt\u00fcr oldu\u011fu i\u00e7in \u00c7in rejimi, Do\u011fu T\u00fcrkistan’da bir k\u00fclt\u00fcrel asimilasyon politikas\u0131 uygulamakta, Uygur halk\u0131n\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden yoksun b\u0131rakarak yerine \u00c7in kimli\u011fini yerle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu nedenle diasporadaki biz Uygurlar i\u00e7in ulusal kimli\u011fimizi ya\u015fatmak en b\u00fcy\u00fck ve en \u00f6nemli g\u00f6revlerden biri haline gelmi\u015ftir. Diasporadaki Uygurlar, ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00fclke ve toplumlar\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc kabul ederken, milli k\u00fclt\u00fcr ve kimliklerinin korunmas\u0131na da b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu, Do\u011fu T\u00fcrkistan milli m\u00fccadelesinin devam\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bu ama\u00e7la, anadilde e\u011fitime \u00f6nem vermeli, profesyonel \u00e7evrimi\u00e7i okullar\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmal\u0131, sistematik ana dil ders kitaplar\u0131 seti geli\u015ftirmeli, anadil \u00f6\u011fretmenlerinden olu\u015fan bir ekip olu\u015fturmal\u0131 ve ana dilde e\u011fitim veren tam zamanl\u0131 okullar kurmal\u0131d\u0131r. Bununla birlikte, Uygur dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ilgili kurslar, s\u0131n\u0131flar ve sohbet programlar\u0131 d\u00fczenlemeli, Uygur milli bayramlar\u0131 ve me\u015frep geleneklerinden tam olarak yararlanmal\u0131, Uygur yemek k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc k\u00fcreselle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131, Uygur mahalleleri olu\u015fturmal\u0131; gazetecilik, dergi ve yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirmeli, ekonomik alanda milli \u015firketler kurarak Uygur gen\u00e7lerine i\u015f imk\u00e2nlar\u0131 yarat\u0131lmal\u0131 ve sosyal medyay\u0131 da en iyi \u015fekilde etkili kullanmal\u0131d\u0131r. Anadilde e\u011fitim t\u00fcm kurulu\u015flar\u0131n g\u00fcndeminde olmal\u0131 ve kurulu\u015flar bu konuda \u00fclke ve h\u00fck\u00fcmetlerden ve uluslararas\u0131 sivil toplum kurulu\u015flar\u0131ndan yard\u0131m almaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131, buna y\u00f6nelik projeler de haz\u0131rlamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

Uygur Ara\u015ft\u0131rma Merkezi \u0130cra Direkt\u00f6r\u00fc Abdulhakim \u0130dris, “Uygur K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn Korunmas\u0131nda \u0130slam’\u0131n Rol\u00fc<\/em>” konulu bildiri sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

Uygur k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ve dilinin korunmas\u0131nda \u0130slam’\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 rol \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u0130slam, y\u00fczy\u0131llar boyunca Uygur k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f, Uygurlar\u0131 asimilasyona kar\u015f\u0131 koruyan bir kalkand\u0131r. Uygurlar\u0131n sosyal, ekonomik, ticari de\u011ferlerini ve ahlak\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan en \u00f6nemli unsur \u0130slam’d\u0131r. Diasporadaki Uygurlara, Uygur kimli\u011fini, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ve dilini korumak konusunda b\u00fcy\u00fck sorumluluk d\u00fc\u015fmektedir. Son yetmi\u015f y\u0131lda \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi, Uygur din adamlar\u0131 ile ayd\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda bir kopukluk yaratmak i\u00e7in \u00e7abalam\u0131\u015ft\u0131r. Uygur kimli\u011fini, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ve dilini korumak i\u00e7in Uygur din alimleri ve ayd\u0131nlar\u0131 ortak bir ama\u00e7 i\u00e7in birlikte \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Diasporadaki Uygurlar, okullar\u0131nda Uygurca ile din dersi verme, vaazlarda Uygur dilini kullanma ve di\u011fer dini ve k\u00fclt\u00fcrel etkinliklerde bulunma imkanlar\u0131na sahiptir. Uygur okullar\u0131 \u0130slam’\u0131 Uygurca \u00f6\u011fretmelidir. Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131n \u0130slam Tarihi, merhamet, cesaret ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck gibi \u0130slami de\u011ferler okul m\u00fcfredatlar\u0131na dahil edilmelidir. Orta Asya, T\u00fcrkiye, Avrupa ve Kuzey Amerika’daki Uygur ana dili okullar\u0131, Uygur k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde \u0130slam’\u0131n rol\u00fcn\u00fc ve 1949’daki \u00c7in i\u015fgalinden bu yana Uygur bilim adamlar\u0131n\u0131n Uygurlar\u0131n ulusal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumadaki katk\u0131lar\u0131n\u0131 kabul etmelidir. \u00c7KP’nin Uygurlar\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile dini aras\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmay\u0131 durdurmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. B\u00f6ylece, diasporada Uygur k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131nda daha b\u00fcy\u00fck bir ivme yakalanabilir.<\/p>\n

<\/p>\n

D\u00fcnya Uygur Kurultay\u0131 Londra Ofisi Direkt\u00f6r\u00fc Rahima Mehmut, “Bir Ulusun Ruhunu Korumak – Dil, Edebiyat ve M\u00fczik” konulu bildiri sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

\u00c7in rejimi son alt\u0131 y\u0131lda yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 milyon Uygur’u toplama kamplar\u0131na hapsederek benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f zulme maruz b\u0131rakt\u0131 ve soyk\u0131r\u0131m yapt\u0131. K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz ac\u0131mas\u0131zca hedef al\u0131nd\u0131, Uygur Dili sans\u00fcrlendi, tarihi camiler y\u0131k\u0131ld\u0131, geleneklerimiz yasakland\u0131 ve \u00fcnl\u00fc m\u00fczisyenler, \u015fairler ve entelekt\u00fceller de dahil olmak \u00fczere \u00e7ok say\u0131da k\u00fclt\u00fcr insan\u0131, ayd\u0131n ortadan kayboldu. Uygur halk\u0131n\u0131n \u00c7in rejimi alt\u0131nda maruz kald\u0131\u011f\u0131 korkun\u00e7 zulm\u00fc devam ederken, ben bug\u00fcnk\u00fc bildirimde m\u00fczik, sanat ve edebi \u00e7evirinin Uygur k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131 ve payla\u015f\u0131lmas\u0131ndaki hayati rol\u00fcne de\u011finece\u011fim. S\u00fcrg\u00fcndeki bir Uygur aktivist olarak Uygur \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 seslendirmek ve Uygur toplulu\u011funun kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 zul\u00fcm hakk\u0131nda fark\u0131ndal\u0131k yaratmak i\u00e7in m\u00fczikten yararlan\u0131yorum ve The London Silk Road Collective adl\u0131 toplulukla birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. \u00c7in toplama kamplar\u0131ndan sa\u011f kurtulan tan\u0131klara terc\u00fcmanl\u0131k yaparak Uygur toplumuna ya\u015fat\u0131lan derin travmay\u0131 d\u00fcnyaya anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum, burada bu deneyimimi de payla\u015faca\u011f\u0131m. Ayr\u0131ca, zengin k\u00fclt\u00fcr miraslar\u0131m\u0131z\u0131 koruman\u0131n ve kimliklerimize sahip \u00e7\u0131kman\u0131n bir yolu olarak diasporadaki gen\u00e7 nesil i\u00e7in k\u00fclt\u00fcrel gelenekleri yeniden in\u015fa etmenin \u00f6nemini vurgulayaca\u011f\u0131m. Son olarak, Uygur insan haklar\u0131 konusundaki eylemlerde m\u00fczik ve sanat\u0131n etkisinin, s\u00fcrmekte olan soyk\u0131r\u0131m kar\u015f\u0131s\u0131nda toplumun dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir cankurtaran olarak hizmet edece\u011fini, asimilasyon bask\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir meydan okuma ve hak talep arac\u0131 oldu\u011funu savunaca\u011f\u0131m.<\/p>\n

<\/p>\n

Konferans\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fc Uygurca \u00f6\u011fretimi i\u00e7in dil koruma ve metodolojilerinin \u00f6nemine ayr\u0131lm\u0131\u015f ve bu b\u00f6l\u00fcm Dr. Ma\u011ffiret Kamal ve Dr. Erkin Emet’in moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n

<\/p>\n

Kazakistan’daki Uygur dil okulunda \u00f6\u011fretmenlik yapan Rukiyem \u0130smail, “Kazakistan’daki Uygur okullar\u0131 hakk\u0131nda k\u0131sa bilgi” konulu bir bildiri sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

\u00c7ok uluslu Kazakistan’da ya\u015fayan Uygurlar, devletin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok elveri\u015fli ko\u015fullara sahiptir. Biz Kazakistan Uygurlar\u0131 olarak milli k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz, e\u011fitimimiz, edebiyat ve sanat\u0131m\u0131z\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7ok dilli veya ana dili okullar\u0131n\u0131 kurabiliyor, ana dilimizde gazete ve dergiler \u00e7\u0131kararak, k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlerimizi s\u00fcrd\u00fcrmekteyiz. Uygurlar\u0131n faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi okul ve k\u00fclt\u00fcr merkezlerinin \u00e7o\u011fu Uygur n\u00fcfusunun daha yo\u011fun oldu\u011fu Almat\u0131 \u015fehri ve Almat\u0131 b\u00f6lgesinde kurulmu\u015ftur.<\/p>\n

Okullar\u0131m\u0131z genelde, Almat\u0131 \u015fehrinde Emek\u00e7i Kazak, Panfilov, Talg\u0131r ve Uygur il\u00e7elerinde bulunmaktad\u0131r. Bu okullar\u0131n baz\u0131lar\u0131na Uygur halk\u0131n\u0131n \u00fcnl\u00fc ki\u015filerinin adlar\u0131 verilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, devlet ve siyaset adam\u0131 Abdulla Rozibakiev, me\u015fhur dilbilimci Ghocahmet Sadvakasov, Masim Yakupov, \u00fcnl\u00fc \u015fair Halil Hamrayev ve \u0130liya Baht\u0131yar’\u0131n ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan okullar\u0131m\u0131z vard\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

\u0130stanbul \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Do\u00e7 Dr. Reyila Abdulwahit Ka\u015fgarl\u0131, “Diasporada Uygur Anadilinin \u00d6\u011fretiminde Kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan Zorluklar ve \u00c7\u00f6z\u00fcmleri<\/em>” konulu bir bildiri sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

Diasporada Uygur ana dili e\u011fitiminin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n tarihi \u00f6nemi inkar edilemez. Ancak, bu \u00f6nemli g\u00f6revi yerine getirmede say\u0131s\u0131z zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015fmaktay\u0131z. Bu bildiri, bu zorluklar\u0131 ele almay\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 \u00f6nermeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n

Zorluklar: 1)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Okullar\u0131n genel olarak yar\u0131 zamanl\u0131 olmas\u0131, 2)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ana dili e\u011fitiminin sadece ba\u015flang\u0131\u00e7 seviye Uygur dili e\u011fitimi ile k\u0131s\u0131tlanmas\u0131, 3)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Sistemli e\u011fitim materyallerinin eksikli\u011fi, 4)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00d6\u011fretmen eksikli\u011fi.<\/p>\n

\u00c7\u00f6z\u00fcm Yollar\u0131: 1) Ailede Uygurca kullanmak, \u00e7ocuklara ana dili sevgisini a\u015f\u0131lamak. Bu hususta toplumun \u00f6zellikle analar\u0131n ana dil hassasiyetini art\u0131rmak i\u00e7in hem topluma y\u00f6nelik hem de \u00e7ocuklara y\u00f6nelik bir tak\u0131m etkinlikler yap\u0131labilir. 2) Uygurlar\u0131n toplu olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde tam g\u00fcn okullar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak. 3) Sistemli e\u011fitim materyalleri olu\u015fturmak. Bu husustaki \u00e7al\u0131\u015fmalar \u015fuan Uygur Akademisinin destekleriyle devam etmektedir. 4) Profesyonel \u00f6\u011fretmenler yeti\u015ftirmek. T\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131labilmesi i\u00e7in maddi kaynak \u00fcretmek veya bulmak.<\/p>\n

K\u0131rg\u0131z Cumhuriyeti Iss\u0131k G\u00f6l Devlet \u00dcniversitesi profes\u00f6rlerinden Say\u0131n Saifullah Abdullayev, “K\u0131rg\u0131zistan’da Uygur Dilini Koruman\u0131n ve Geli\u015ftirmenin Yollar\u0131<\/em>” konulu bir bildiri sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

K\u0131rg\u0131zistan’da Uygurlar \u00e7o\u011funlukla \u00c7uy, Iss\u0131k-Kol ve O\u015f vilayetlerinde ya\u015f\u0131yor. Bug\u00fcn K\u0131rg\u0131zistan’daki Uygurlar i\u00e7in ana dilin korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi acil ve \u00f6nemli bir sorun olmaya devam ediyor. Eskiden durum nispeten daha iyiydi, \u00c7uy vilayetinde Uygur kurslar\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve K\u0131rg\u0131z Ulusal \u00dcniversitesi’nde Uygur filolojisi fak\u00fcltesi vard\u0131.<\/p>\n

Iss\u0131k G\u00f6l il\u00e7esi 5- lisede 1-9. s\u0131n\u0131flarda Uygur dili dersleri vard\u0131 ama \u015fimdi durum tamamen farkl\u0131 ve Uygurca \u00f6\u011freten e\u011fitim kurumlar\u0131 yok. B\u00f6yle bir durumda ana dilimize ve Uygur k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcze sahip \u00e7\u0131kabilmek i\u00e7in realitemizde baz\u0131 noktalar\u0131n fark\u0131na varmam\u0131z gerekiyor.<\/p>\n

N\u00fcfusun yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lgelerde Uygurca dil s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131, di\u011fer b\u00f6lgelerde ise \u00f6zel metotlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 mevcut hedeflerimizle uyumlu bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilir. Ayn\u0131 zamanda internet \u00fczerinden yap\u0131lan \u00e7evrimi\u00e7i ana dili dersleri de yap\u0131lmal\u0131, K\u0131rg\u0131zistan’da yay\u0131mlanan \u0130ttifak Gazetesi\u2019nde \u00f6zel ana dil sayfalar\u0131 olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

Sydney Uygur Dil Okulu’nun kurucusu Say\u0131n Selime A. Kamal, “Ana dil milli ruhun temelidir<\/em>” konulu bir bildiri sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

Her millet ana diliyle k\u00f6klerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u015eu an ana dilimiz vatan\u0131m\u0131zda yasakl\u0131. Yurt d\u0131\u015f\u0131nda ana dilimiz i\u00e7in yapabilece\u011fimiz iki \u00f6nemli \u015fey var. Biri ana dilimizi korumak ve kollamak; Bir di\u011feri de ana dilimize ba\u011fl\u0131 \u015fanl\u0131 tarihimizi nesillerimize aktarmakt\u0131r. Bunu yapmazsak milletimizin saadet y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131 belki sonsuza de\u011fin kaybedebiliriz. Ana dil, milli bilin\u00e7, milli k\u00fclt\u00fcr, milli \u015fuur ve milli iradeyle ya\u015far. Milli k\u00fclt\u00fcr, bir ulusun ana diline ba\u011flanan k\u00fclt\u00fcr miraslar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Milli k\u00fclt\u00fcr\u00fc miras almak ve s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in nesiller onu anlamal\u0131d\u0131r. Nesillerimizin ana dili okuma-yazma bilgisi y\u00fcksek oldu\u011funda ancak milli d\u00fc\u015f\u00fcncesi derinle\u015febilir ve tarihin, milli k\u00fclt\u00fcr\u00fcn de\u011ferini anlayabilir. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz durumda milli bilin\u00e7, sadece teknik olarak dile getirilecek akademik bir deyim de\u011fildir. Milli bilinci uyand\u0131rmak ve g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in ana dilde temel e\u011fitimin sekteye u\u011framamas\u0131 gerekir. Bu, sebat gerektiren zahmetli, sonuca ula\u015fmas\u0131 zaman alan uzun bir s\u00fcre\u00e7tir. Ana dil sanca\u011f\u0131 d\u00fc\u015fmezse vatan bayra\u011f\u0131 da d\u00fc\u015fmeyecektir. Ana dilimiz milli varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr ve s\u00fcreklili\u011fi gerektirir. Dolay\u0131s\u0131yla, bu uzun vadeli s\u00fcreklili\u011fe dayanacak milli iradeyi in\u015fa etmemiz gerekiyor.<\/p>\n

<\/p>\n

ABD Virginia Uygur Dil Okulu Kurucusu ve Ana Bak\u0131m \u00d6\u011fretmeni Sureye Ablimit, “Uygur Okulunu \u00d6l\u00e7eklendirmek: Bir Kurulu\u015fun Geni\u015fletilmesinde \u00c7\u0131kar\u0131lan Dersler<\/em>” konusunda sunum vardi. \u00d6zeti:<\/p>\n

Her toplumun ve \u00fcyelerinin ana dilini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc sevme, ya\u015fatma ve devam ettirme konusunda ciddi bir sorumlulu\u011fu vard\u0131r. Bu sorumluluk bilincinde, Uygur dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131 ve ya\u015fat\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla 2017 y\u0131l\u0131nda ABD\u2019nin Virginia eyaletinde Uygur Ana dil Okulu kurulmu\u015ftur. O zamandan beri okulumuz her ge\u00e7en g\u00fcn b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve geli\u015fti. Bu s\u00fcre\u00e7te \u00f6nemli bir kurumun kurulu\u015fu ve y\u00f6netimi ile ilgili bir\u00e7ok tecr\u00fcbe ve de\u011ferli bilgiler edinilmi\u015ftir. Bu sunum ile, ba\u015far\u0131l\u0131 bir organizasyon deneyimi, kaynak edinimi, toplulu\u011fun deste\u011fine sahip olma, finans ve insan kaynaklar\u0131 y\u00f6netimi teknikleri konular\u0131nda\u00a0 edindi\u011fim tecr\u00fcbelerimi ortaya koymakla birlikte bir k\u00fclt\u00fcr merkezinin \u00e7ocuklar ve \u00f6\u011frencilerin yan\u0131 s\u0131ra ebeveynleri ve toplumu e\u011fitmedeki rol\u00fc \u00fczerinde de durulacakt\u0131r. \u00d6zellikle bir Uygur ana dil okulunun sistematik yap\u0131land\u0131r\u0131lma s\u00fcrecinde\u00a0 nas\u0131l in\u015fa edilip y\u00f6netilece\u011fine dair baz\u0131 ba\u015far\u0131lar\u0131m ve deneyimlerimi de payla\u015fmak istiyorum.<\/p>\n

<\/p>\n

Almanya’daki Uygur Dil Okulu M\u00fcd\u00fcr\u00fc Peride Niyaz, “Uygur dilimizi nas\u0131l koruyabiliriz?” konusunda sunum verdi. \u00d6zeti:<\/p>\n

\u015eu anda Uygur dili iki b\u00fcy\u00fck tehlikeyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya: Bunlardan birincisi, vatan\u0131m\u0131z Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin s\u00f6m\u00fcrgeci e\u011fitiminin verdi\u011fi tahribat olup h\u00fck\u00fcmet Uygurlar\u0131 anaokulundan itibaren \u00c7ince e\u011fitime zorlayarak Uygur dilimizi ve dilin sahibi olan Uygur milletini yok etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bir di\u011feri de diasporadaki baz\u0131 Uygurlar\u0131n ana dilimizin \u00f6nemini kavrayamay\u0131p onu \u00f6\u011frenmeye ve \u00f6\u011fretmeye \u00f6nem vermemeleridir. Bu iki tehlikenin biri d\u00fc\u015fman\u0131n sald\u0131rgan politikas\u0131 ise di\u011feri de kendi sorunlar\u0131m\u0131z\u0131n hayati derecede \u00f6nemli oldu\u011funun fark\u0131nda olmamam\u0131zdan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Anadilimizin ihmali devam ederse ve buna izin verilirse, Uygur dili yava\u015f yava\u015f kullan\u0131mdan d\u00fc\u015fer ve silinip gitme tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacakt\u0131r. Bir dilin yok olmas\u0131 demek, bir ulusun yok olmas\u0131 demektir. Bizi yok etmeye \u00e7al\u0131\u015fan d\u00fc\u015fman\u0131n bekledi\u011fi sonu\u00e7 tam da budur. Bu nedenle diasporada ya\u015fayan her bir Uygur, ana dilimize sahip \u00e7\u0131kmay\u0131 kutsal bir g\u00f6rev olarak kabul etmelidir. Bu konuda acil tedbir al\u0131nmal\u0131 ve eyleme ge\u00e7ilmelidir.<\/p>\n

Peki, Uygur dilimizi diasporada korumak i\u00e7in ne yapmal\u0131y\u0131z? \u015eu anda bu soruya tatmin edici bir cevap bulmak herbir Uygur’un bekledi\u011fi \u00e7ok \u00f6nemli bir konu, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu sunumda, bu \u00f6nemli sorunun cevab\u0131n\u0131 Almanya’da Uygur e\u011fitiminin in\u015fas\u0131 s\u00fcrecindeki deneyim ve kazan\u0131mlar\u0131m\u0131zla birle\u015ftirerek birka\u00e7 a\u00e7\u0131dan \u00f6zetlemeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n

<\/p>\n

Konferans\u0131n 4-1. B\u00f6l\u00fcm\u00fc, Uygur Anadili ve K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korumak ve s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in Ulus\u00f6tesi i\u015fbirli\u011fi \u00c7er\u00e7evesi hakk\u0131ndayd\u0131. Bu b\u00f6l\u00fcm, ABD Uygur Akademisi Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Dr. Mamet Emin ve Avrupa Uygur Akademisi Ba\u015fkan\u0131 Dr. Abdu\u015f\u00fck\u00fcr Abdure\u015fit’in moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015ftirildi.<\/p>\n

<\/p>\n

K\u0131rg\u0131zistan Uygur Birli\u011fi Ba\u015fkan\u0131 ve K\u0131rg\u0131z Parlamentosu eski \u00fcyesi Tursuntay Salimov, “K\u0131rg\u0131zistan’da Uygur dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korumak i\u00e7in ne yapabiliriz?<\/em>” konusunda bildiri sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

Bu y\u0131l 12 Mart’ta K\u0131rg\u0131zistan Uygur Birli\u011fi Derne\u011fi’nde se\u00e7imler yap\u0131ld\u0131 ve ben dernek ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ildim. Bu derne\u011fin temel amac\u0131, K\u0131rg\u0131zistan’daki Uygurlar\u0131n ana dilini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korumak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. Bu ama\u00e7la K\u0131rg\u0131zistan Uygur Birli\u011fi Derne\u011fi Merkez Konsey \u00fcyelerini te\u015fkilatland\u0131rarak ana dil ve e\u011fitim dairesi ile k\u00fclt\u00fcr b\u00f6l\u00fcmlerini kurduk. Bu b\u00f6l\u00fcmde Uygur dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc alan\u0131nda uygulamal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan han\u0131mlar\u0131m\u0131z g\u00f6revlendirilmi\u015ftir. K\u0131rg\u0131zistan’da Uygur n\u00fcfusunun yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lgelerde k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7erisinde Uygur dil kurslar\u0131 ve k\u00fclt\u00fcr merkezleri a\u00e7arak gen\u00e7lere Uygur dilini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fretmeyi planl\u0131yoruz.<\/p>\n

<\/p>\n

Almanya’daki D\u00fcnya Uygur Kongresi Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Say\u0131n Perhat Muhammedi, “Birbirimizin alan\u0131n\u0131 doldurmak Uygur \u00f6rg\u00fctlerinde i\u015fbirli\u011finin temelidir” konulu g\u00f6r\u00fc\u015fleri sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

Bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinde Uygur \u00f6rg\u00fctleri aras\u0131na anla\u015fmazl\u0131klar vard\u0131r. Bu anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n kayna\u011f\u0131 ise \u201csenin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ben de yapabilirim\u201d mant\u0131\u011f\u0131yla hareket etmek, di\u011fer \u00f6rg\u00fctlerin i\u015flerine kar\u0131\u015fmak, onlar\u0131 siyasi, iktisad\u0131, toplumsal bak\u0131mdan zay\u0131flatmaya \u00e7al\u0131\u015fmak ve muhalefet yapma bahanesiyle \u00f6rg\u00fct\u00fcm\u00fcz\u00fc ve liderlerimizi karalamaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r.<\/p>\n

Bu durumlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmek i\u00e7in \u00f6ncelikle milletin ve milli birli\u011fin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 anlamal\u0131, “Sizin ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131n\u0131z eksiklikleri ben gidermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m” d\u00fcsturuyla hareket etmeye \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z. Ayr\u0131ca, ba\u015fka te\u015fkilatlar\u0131n elde ettikleri ba\u015far\u0131lara k\u0131skanmak de\u011fil, onun b\u00fct\u00fcn bir milletin menfaati i\u00e7in oldu\u011funun bilincinde olmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n

\u0130stanbul’daki Taklimakan Uygur Yay\u0131nevi’nin Ba\u015fkan\u0131 Say\u0131n Abdulcelil Turan, “Taklamakan Uygur Yay\u0131nevi\u2019nin 25 Y\u0131ld\u0131r Uygur Dilinin, K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ve Tarihinin Korunmas\u0131 \u0130\u00e7in Yapt\u0131\u011f\u0131 Akademik \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/em>” konusunda sunum yapt\u0131. \u00d6zeti:<\/p>\n

Taklamakan Uygur Yay\u0131nevi, Say\u0131n Abdulcelil Turan taraf\u0131ndan kurulmu\u015f olup 1995 y\u0131l\u0131ndan bu yana 25 y\u0131ldan a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir Abdujelil Turan bizzat kendisi Uygurlar \u00fczerine 300’e yak\u0131n tarihi, siyasi, dini ve edebi eseri Uygur dilinde yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Say\u0131n Turan daha sonralar\u0131 Do\u011fu T\u00fcrkistan’dan binlerce kitap ve dergi getirtmi\u015f, bu kitap ve eserlerin elektronik n\u00fcshas\u0131n\u0131 haz\u0131rlay\u0131p saklamakla birlikte yurtd\u0131\u015f\u0131nda Uygur ve Uygurlar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fma yapan yabanc\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n kullan\u0131m\u0131na da sunmu\u015ftur. Taklamakan Uygur Yay\u0131nevi, Uygur diasporas\u0131n\u0131n en uzun ge\u00e7mi\u015fe sahip, en \u00e7ok kitap ve dergi basm\u0131\u015f ve korumu\u015f olan yay\u0131nevidir. Bu yay\u0131nevinin bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Uygur dilinin, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ve tarihinin yurtd\u0131\u015f\u0131nda Uygurca ile ya\u015fat\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli katk\u0131 sunmaktad\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

ABD’deki Uygur Amerikan Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 Elfidar \u0130ltebir, “Uygur kimli\u011fini neden ve nas\u0131l korumal\u0131y\u0131z<\/em>” konusunda sunum yapt\u0131. \u00d6zeti:<\/p>\n

Uygur Amerikan Derne\u011fi, son y\u0131llarda ABD’de Uygur dilinin, Uygur k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ve Uygur kimli\u011finin korunmas\u0131 ve tan\u0131t\u0131lmas\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7aba sarf etmektedir. ABD ve Bat\u0131 \u00fclkelerindeki Uygurlar\u0131n dilinin ve kimli\u011finin korunmas\u0131 son derece \u00f6nemli oldu\u011fundan \u00e7ocuklar\u0131 Uygur gelene\u011fi ve milli de\u011ferleri ile yeti\u015ftirmek i\u00e7in kurslar\u0131n ve Uygur k\u00fclt\u00fcr merkezlerinin rol\u00fcn\u00fcn g\u00fc\u00e7lendirilmesi gerekmektedir. Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki gelecek nesiller aras\u0131nda Uygur k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Uygur dilinin korunmas\u0131 ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7abalamakla birlikte, uluslararas\u0131nda belirlenmi\u015f olan ilgili yasalar ve mevzuat\u0131 kullanarak \u00c7in\u2019e bask\u0131 uygulamaya devam etmeliyiz.<\/p>\n

<\/p>\n

Japonya Uygur Akademisi Ba\u015fkan\u0131 Dr. Muhtar Bu\u011fra, “Uygur dilinin g\u00fcc\u00fc Uygur halk\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcd\u00fcr” konusunda sunum yapt\u0131. \u00d6zeti:<\/p>\n

\u00dcnl\u00fc Alman filozof Martin Heidegger’in me\u015fhur bir s\u00f6z\u00fc vard\u0131r: “Dil varl\u0131\u011f\u0131n evidir”. Bu, Uygur dilinin Uygur varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n evi oldu\u011fu anlam\u0131na gelir. Bizi temsil eden en g\u00fc\u00e7l\u00fc ve tek sembol\u00fcm\u00fcz ana dilimizdir. Uygur kavram\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc Uygur dilidir.<\/p>\n

Eldeki makale, “Uygurcan\u0131n felsefi bir dil oldu\u011fu” iddias\u0131n\u0131 pratik ger\u00e7eklerle kan\u0131tlamak i\u00e7in, ifade ve estetik a\u00e7\u0131dan Yunanca, Latince ve Almanca’ya benzer bir dil oldu\u011funu ara\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Bunlardan hareketle Uygur dilinin g\u00fcc\u00fc ortaya konulacakt\u0131r. Uygur dilinin g\u00fcc\u00fc klasik eserlerimizde fazlas\u0131yla kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. “Kutadgu Bilig” ve Nevayi\u2019nin “Hamse”si bunun a\u00e7\u0131k delilidir. Yukar\u0131daki ger\u00e7eklerden hareketle her bir Uygur\u2019un ahlaki g\u00f6revi ve yasal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri g\u00f6sterilecek, sorunlara ve zorluklara somut \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunulacakt\u0131r. Son olarak “Uygur Devleti Uygur diliyle kurulacakt\u0131r!” sonucuna var\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

Kanada Uygur Akademisi Ba\u015fkan\u0131 Dr. Askar Himit, “Kanada’da Uygur Dili ve K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn Korunmas\u0131na Y\u00f6nelik Devam Eden Faaliyetler Ve Gelecekteki E\u011filimler<\/em>” konusunda g\u00f6r\u00fc\u015flerini sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

K\u0131z\u0131l \u00c7in Kom\u00fcnist rejiminin 2016 y\u0131l\u0131ndan itibaren uygulad\u0131\u011f\u0131 asimilasyon ve soyk\u0131r\u0131m politikas\u0131 sonucunda okullarda Uygur dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve tarihi ile ilgili m\u00fcfredat konular\u0131n\u0131n okutulmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Uygur dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f krizle ve Uygur halk\u0131 ise bir ulus olarak topyek\u00fcn yok olma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaktad\u0131r. Kanada\u2019da ya\u015fayan Uygurlar, az n\u00fcfusuna ra\u011fmen Uygur ana dilini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korumak ve geli\u015ftirmek i\u00e7in Do\u011fu T\u00fcrkistan Derne\u011fi, Kanada Do\u011fu T\u00fcrkistan Derne\u011fi, Uygur \u0130nsan Haklar\u0131 Vakf\u0131, Kanada Uygur Akademisi gibi kurulu\u015flar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde bir\u00e7ok faaliyet y\u00fcr\u00fctmektedirler.<\/p>\n

Yukar\u0131da zikredilen \u00f6rg\u00fctlerin liderli\u011finde Kanada’n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerinde Uygur dili ve k\u00fclt\u00fcr merkezleri kurulmu\u015ftur. Bu merkezlerde okul \u00e7a\u011f\u0131ndaki yakla\u015f\u0131k 300-400 Uygur \u00e7ocu\u011fu e\u011fitim g\u00f6rmektedir. Ayr\u0131ca yakla\u015f\u0131k 100-150 \u00e7ocuk ana dilini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00e7evrimi\u00e7i olarak \u00f6\u011frenmeye devam etmektedir. Ayr\u0131ca Kanada Uygurlar\u0131 geleneksel d\u00fc\u011f\u00fcnler, ayl\u0131k toplant\u0131lar, festivaller ve \u00e7e\u015fitli spor etkinlikleri d\u00fczenleyerek Uygur dilinin ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131na katk\u0131da bulunmaktad\u0131r. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde Orta Asya ve T\u00fcrkiye’den 10.000 Uygur’un Kanada’ya g\u00f6\u00e7 etmesiyle Kanada’n\u0131n Uygur dilini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korumada en \u00f6nemli \u00fclkelerden biri olmas\u0131 beklenmektedir.<\/p>\n

<\/p>\n

Konferans\u0131n 4-2. B\u00f6l\u00fcm\u00fc, Uygur Dilini \/ K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korumak ve s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in Ulus\u00f6tesi i\u015fbirli\u011fi \u00c7er\u00e7evesi hakk\u0131ndayd\u0131. Bu b\u00f6l\u00fcm Uygur Akademisi Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 Dr. Mamatimin Abbas ve Uygur Akademisi Genel Sekreteri Abdulhamit Karahan’\u0131n moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015ftirildi.<\/p>\n

<\/p>\n

Kazakistan Bilim Akademisi Profes\u00f6r\u00fc ve Uygur Akademisi – Avrasya Ba\u015fkan\u0131 Dr. Alimjan Khamrayev, “Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k \u00c7a\u011f\u0131nda Etno-K\u00fclt\u00fcr ve E\u011fitim<\/em>” konusunda g\u00f6r\u00fc\u015flerini sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

Bug\u00fcn Uygur milli e\u011fitimini s\u00fcrd\u00fcrmek ve geli\u015ftirmek hepimizin g\u00f6revidir. Kazakistan’da Uygurlar\u0131n milli e\u011fitimdeki ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda kaybetme tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011funa dair yaz\u0131lar yaz\u0131l\u0131yor. Bu durum Kazakistan’daki Uygurlar\u0131 endi\u015felendirmekte. Bug\u00fcn Kazakistan’da Uygur milli e\u011fitimi alan\u0131nda ger\u00e7ekten ciddi sorunlar vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, \u00e7ok dilli e\u011fitim sistemine ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde Uygurca anadil okullar\u0131n\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunu d\u00fc\u015f\u00fcnmek ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale gelmi\u015ftir. Anadilde e\u011fitim hakk\u0131m\u0131z\u0131 ve e\u015fitlik ilkesine uygun olarak Uygurca e\u011fitim veren okullar\u0131 korumal\u0131y\u0131z. Bu a\u00e7\u0131dan okul ve k\u00fclt\u00fcr merkezlerinin in\u015fas\u0131, gen\u00e7 yeteneklerin yeti\u015ftirilmesi ve bilgi yap\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi gerekmekte ve bu konulardaki sorunlar da acilen \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken \u00f6nemli sorunlar olarak \u00f6n\u00fcm\u00fczde durmaktad\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

T\u00fcrkiye Uygur Akademisi Vakf\u0131 eski Ba\u015fkan\u0131 Dr. Ferhat Kurban Tanr\u0131da\u011fl\u0131, “Ka\u015fgarl\u0131 Mahmut (Uygur) \u00dcniversitesi’nin Uygur Diasporadaki Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Korumadaki \u00d6nemi”<\/em> konusunda g\u00f6r\u00fc\u015flerini sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

Ka\u015fgarl\u0131 Mahmut \u00dcniversitesi’nin kurulmas\u0131, Do\u011fu T\u00fcrkistan’da ya\u015fanan k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131ma kar\u015f\u0131 milli ve manevi de\u011ferlerin korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesinde oldu\u011fu kadar diasporadaki Uygur gen\u00e7lerinin milli \u015fuurunun peki\u015fmesinde ve milli vizyonumuza uygun halde yararl\u0131 insan kayna\u011f\u0131 olarak yeti\u015ftirilmelerinin sa\u011flanmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynayacakt\u0131r.<\/p>\n

Ka\u015fgarl\u0131 Mahmut \u00dcniversitesi’nin in\u015fas\u0131, Uygurlar\u0131n T\u00fcrkiye’de ve d\u00fcnyadaki imaj\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmenin en \u00f6nemli arac\u0131 olup Uygurlar\u0131n yoksul ve geri kalan bir topluluk olmad\u0131\u011f\u0131, de\u011fer yaratabilen ve tarihte oldu\u011fu gibi herkesin ve insanl\u0131\u011f\u0131n ortak k\u00fclt\u00fcr\u00fcne katk\u0131da bulunabilen geli\u015fmi\u015f k\u00fclt\u00fcrel gelene\u011fe sahip bir millet oldu\u011funu g\u00f6stermenin etkili yolundan biridir.<\/p>\n

<\/p>\n

Norve\u00e7 Uygur Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 ve Norve\u00e7’teki Uygur Ge\u00e7i\u015f D\u00f6nemi Adaleti Veritaban\u0131 Direkt\u00f6r\u00fc Say\u0131n Behtiyar Omer, “Norve\u00e7’te Uygur Dilini ve K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc Korumaya Y\u00f6nelik \u00c7al\u0131\u015fmalar ve Planlar<\/em>” konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015flerini sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

Norve\u00e7 Uygur Derne\u011fi 2003 y\u0131l\u0131nda kurulmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ilk ad\u0131m olarak ana dili \u00f6\u011fretimini ba\u015flam\u0131\u015f ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 da g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. O d\u00f6nemlerde ana dilini \u00f6\u011frenen \u00e7ocuklar art\u0131k b\u00fcy\u00fcd\u00fcler ve \u015fimdi Uygurlar ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalarda rol almaktad\u0131rlar. \u015eu anda Norve\u00e7’te Uygur ana diline ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne sahip \u00e7\u0131kma konusundaki sorunlardan biri, \u00e7ocuklardaki anadili \u00f6\u011frenme hevesi ve co\u015fkusuna k\u0131yasla, anne babalarda ulusal uyan\u0131\u015f ruhunun hala yeterli olmamas\u0131 ve ana diline yeterince \u00f6nem vermemesidir. Bununla birlikte, Uygur \u00e7ocuklar\u0131na ana dilini \u00f6\u011fretecek g\u00f6n\u00fcll\u00fc \u00f6\u011fretmenlerin eksikli\u011fi de can\u0131m\u0131z\u0131 s\u0131kan ciddi bir sorundur. Bunlara ilaveten, bir di\u011fer \u00f6nemli konu da ana dili \u00f6\u011fretiminde erken \u00e7ocukluk \u00e7a\u011f\u0131 e\u011fitimine odaklanan okul, materyal ve di\u011fer kaynaklar\u0131n nispeten yeterli olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, gen\u00e7lerin ana dili ve Uygurca e\u011fitimine y\u00f6nelik kaynak ve e\u011fitim gere\u00e7lerinin yeterli olmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Yukar\u0131daki sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmede en \u00f6nemli hususlardan biri, ana dili \u00f6\u011fretiminde \u00e7ocuklar\u0131n \u015fevkini ve kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 artt\u0131rmakt\u0131r. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131za yerel okullarda modern \u00f6\u011fretim y\u00f6ntemlerine g\u00f6re ana dilini \u00f6\u011fretmek zorunday\u0131z. Bununla beraber, onlar\u0131 b\u00fcy\u00fck Uygur toplumu ailesini sevmeleri, Uygurlar ad\u0131na konu\u015fmalar\u0131, Uygurlar i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 konular\u0131nda e\u011fitmeye odaklanmal\u0131y\u0131z. Bizde \u015fu anda en eksik, ama en ihtiyac\u0131m\u0131z olan birlik, beraberlik ve yard\u0131mla\u015fma duygusunu \u00e7ocuklar\u0131m\u0131zda geli\u015ftirmeye \u00e7abalamal\u0131y\u0131z. D\u00fcnyan\u0131n neresinde olursa olsun Uygur \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in aktivite yerleri olmal\u0131 ve Uygur \u00e7ocuklar\u0131n dillerini, dinlerini ve k\u00fclt\u00fcrlerini birlikte \u00f6\u011frenmeleri ve birlikte ya\u015famalar\u0131 i\u00e7in gerekli ko\u015fullar\u0131 haz\u0131rlamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n

<\/p>\n

ABD’deki Teksas Uygur Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 Say\u0131n \u015eakir \u015eamsi, “Teksas Uygur Topluluklar\u0131 ve Okullar\u0131n\u0131n Uygur K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Dilini Koruma \u00c7abalar\u0131” konusunda g\u00f6r\u00fc\u015flerini sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

\u0130lk Uygur ailesinin Teksas’a ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 1998 y\u0131l\u0131ndan bu yana, Teksas’taki Uygur say\u0131s\u0131 istikrarl\u0131 bir \u015fekilde artt\u0131 ve 2023’te 500’e ula\u015ft\u0131. Teksas’taki Uygurlar \u00e7o\u011funlukla Teksas, Houston, Dallas ve Austin gibi b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde ya\u015f\u0131yor ve \u00e7o\u011fu enerji, t\u0131p, e\u011fitim, bilgi teknolojisi, emlak, bankac\u0131l\u0131k ve di\u011fer sekt\u00f6rlerde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Bu bildiride, Teksas’ta \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck \u015fehirdeki Uygur toplulu\u011funun, iki Uygur ana dil \u00a0kursu ve k\u00fclt\u00fcr merkezinin, Uygur dilini \u00f6\u011fretme ve Uygur k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc gen\u00e7lerimize, Amerikal\u0131lara tan\u0131tma konusundaki hizmetleri ortaya koymakla birlikte, Uygur gen\u00e7lerine Uygur dilini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00f6\u011freterek Uygur milli kimli\u011fini Teksas’ta nas\u0131l koruyaca\u011f\u0131m\u0131z konusundaki deneyimler payla\u015f\u0131lacakt\u0131r. Ayr\u0131ca Teksas Uygur toplulu\u011funun bu konularda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 zorluklar ve engeller ile bunlar\u0131n \u00fcstesinden nas\u0131l geldikleri ortaya konulacak; Uygur dili \u00f6\u011fretiminin etkinli\u011fini art\u0131rmak ve Uygur k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korumak i\u00e7in Amerika Birle\u015fik Devletleriyle d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinde ya\u015famakta olan Uygurlar aras\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 gereken i\u015fbirli\u011fi i\u00e7in de baz\u0131 \u00f6neriler ve teklifler sunulacakt\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

\u0130ngiltere Uygur Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 Mahire \u0130sa, “Birle\u015fik Krall\u0131k’ta Uygur K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Dilinin Korunmas\u0131<\/em>” konusunda g\u00f6r\u00fc\u015flerini sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

\u0130ngiltere Uygur Derne\u011fi’nin \u00e7abalar\u0131yla Kas\u0131m 2021’de Londra Uygur Ana dil Okulu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, bu okulda \u015fu anda farkl\u0131 ya\u015flardan 30 \u00f6\u011frenci e\u011fitim g\u00f6rmekte. Londra’daki Uygur gen\u00e7leri Uygur dili, tarihi, \u00f6rf-adetleri, dini ve spor faaliyetleri konular\u0131nda e\u011fitilmektedir.<\/p>\n

Ancak ana dili \u00f6\u011fretiminde baz\u0131 zorluklar\u0131m\u0131z vard\u0131r. Bunlardan baz\u0131lar\u0131; okullar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6\u011fretmen maa\u015flar\u0131 i\u00e7in maddi kayna\u011f\u0131n olmamas\u0131, e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim olanaklar\u0131n\u0131n yetersiz olmas\u0131d\u0131r. Derslik materyalleri standartlar\u0131n alt\u0131nda olup\u00a0 ana dili \u00f6\u011fretmenlerinin yeti\u015ftirilmesi ve kalitesinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeterli imk\u00e2nlar bulunmamaktad\u0131r. Bununla birlikte Uygur ailelerinin ana dili okullar\u0131na verdi\u011fi destek yeterli de\u011fildir. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda \u0130ngiltere gibi Uygur n\u00fcfusunun \u00e7ok az oldu\u011fu bir \u00fclkede yok olma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan Uygur dilini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korumak olduk\u00e7a zorla\u015fmakta. \u00c7ocuklar\u0131 Uygur kimli\u011fiyle yeti\u015ftirmede en \u00f6nemli fakt\u00f6rlerden biri anne babalar\u0131n fedakarl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7abas\u0131 oldu\u011funun fark\u0131na varmal\u0131y\u0131z. Ayr\u0131ca Uygur \u00e7ocuklar\u0131 ayn\u0131 ya\u015ftaki di\u011fer Uygur gen\u00e7lerle arkada\u015f olurlarsa ve birbirleriyle ileti\u015fim halinde olurlarsa ana dili kurslar\u0131 daha etkili olur, d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyiz.<\/p>\n

<\/p>\n

T\u00fcrkiye’deki D\u00fcnya Uygur Kongresi Vakf\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Say\u0131n Abdure\u015fit Abdulhamit, “Diasporada Uygur Dili ve K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn Korunmas\u0131nda Kurulu\u015flar\u0131n \u0130\u015fbirli\u011fi Hakk\u0131nda<\/em>” konulu g\u00f6r\u00fc\u015flerini sundu. \u00d6zeti:<\/p>\n

\u0130\u015f birli\u011fi \u00e7ok geni\u015f bir kavram olup hemen hemen t\u00fcm canl\u0131larda g\u00f6r\u00fclebildi\u011fi gibi cans\u0131z ile canl\u0131lar aras\u0131nda da g\u00f6r\u00fclebilen karma\u015f\u0131k bir olgudur. \u0130nsan a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, i\u015fbirli\u011finin insanl\u0131\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri var oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Birden fazla ki\u015fi veya kurulu\u015fun g\u00fc\u00e7lerinin belirli bir amaca ula\u015fmak i\u00e7in bir araya gelmesi olarak ifade edilebilecek i\u015f birli\u011fi, insani geli\u015fmenin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r, sosyal, ekonomik, askeri ve k\u00fclt\u00fcrel ya\u015fam bi\u00e7imlerinin her birinde bizimle beraber mevcut olan ve geli\u015fen bir olgudur. Bir\u00e7ok i\u015f birli\u011fi t\u00fcr\u00fc vard\u0131r. Bu bildiride a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Do\u011fu T\u00fcrkistan’da yok olma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olan Uygur dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131nda Do\u011fu T\u00fcrkistan Uygur \u00f6rg\u00fctleri aras\u0131nda ve onlarla di\u011fer kurulu\u015flar aras\u0131ndaki i\u015fbirli\u011finin gereklili\u011fi ve s\u00fcrekli i\u015fbirli\u011fi mekanizmas\u0131 kurulmas\u0131n\u0131n \u00f6nemi konular\u0131 \u00fczerinde durulacakt\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

Konferans\u0131n kapan\u0131\u015f\u0131nda Dr. Mamatimin Abbas ve Dr. Ma\u011ffiret Kamal bug\u00fcn yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bir \u00f6zetini sundular. Kapan\u0131\u015f konu\u015fmalar\u0131nda, \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerden gelen Uygur diasporas\u0131ndaki Uygur dili \u00f6\u011fretmenleri, ayd\u0131nlar, sanat\u00e7\u0131lar ve Uygur dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131ndan sorumlu kurulu\u015flar\u0131n, uluslar aras\u0131nda bir i\u015fbirli\u011fi \u00e7er\u00e7evesi olu\u015fturulmas\u0131 konusunda tart\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerini ve Uygur miras\u0131n\u0131n kal\u0131c\u0131 olarak korunmas\u0131n\u0131 savunduklar\u0131n\u0131 vurgulad\u0131lar. Ayr\u0131ca, konferans\u0131n 2. ve 3. g\u00fcnlerinin belirli konulara odaklanaca\u011f\u0131n\u0131 duyurdular ve hem sunum yapanlara hem de kat\u0131l\u0131mc\u0131lara te\u015fekk\u00fcrlerini ilettiler.<\/p>\n

<\/p>\n

Ard\u0131ndan, Ankara Uygur anadil okullar\u0131ndan \u00f6\u011frenciler, izleyiciler i\u00e7in haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 \u015fark\u0131, \u015fiir ve anekdotlar\u0131 sergiledi. Ayr\u0131ca, aralar\u0131nda Muhtar Abdukerim Janbaz, Shohrat Tursun ve Rahima Mahmut’un da bulundu\u011fu de\u011ferli sanat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan seslendirilen makam ve t\u00fcrk\u00fc performanslar\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lara keyifli anlar ya\u015fatt\u0131. Konferans salonunda sergilenen Uygur milli k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011feleri, her Uygur’un kalbindeki Uygur kimli\u011fini ate\u015fledi ve Uygur milli ruhunun yay\u0131lmas\u0131n\u0131 te\u015fvik etti.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015ftay\u0131n 2. ve 3. g\u00fcnlerinde a\u015fa\u011f\u0131daki konular tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131:<\/p>\n

Tart\u0131\u015fmalar ve konseyler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla dil okullar\u0131n\u0131n ve Uygur toplumunun kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 farkl\u0131 zorluklara odaklanmak, bu zorluklar\u0131n \u00fcstesinden gelmeye yard\u0131mc\u0131 olacak \u00fclkeler aras\u0131 i\u015fbirli\u011fi yollar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak.<\/p>\n

Uygur dilini \u00f6\u011fretme metodolojisini ke\u015ffetmek, gen\u00e7lere ana dillerinde \u00f6\u011fretme \u00fczerine deneysel dersleri ve yeni geli\u015ftirilen Uygur dili m\u00fcfredat\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmak.<\/p>\n

\u00dclkeler aras\u0131ndaki ekonomik kaynaklar\u0131 birle\u015ftirmek ve uluslararas\u0131 bir i\u015fbirli\u011fi modeli olu\u015fturmak ve yard\u0131m program\u0131 taraf\u0131ndan finanse edilen i\u015fbirli\u011fi projelerini tart\u0131\u015fmak.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Uygur Akademisi taraf\u0131ndan 8-10 Temmuz 2023 tarihleri aras\u0131nda Ankara’da “Diasporada Uygur Ana Dili ve K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn Korunmas\u0131: Uygur Soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n Ortas\u0131nda” ba\u015fl\u0131kl\u0131 uluslararas\u0131 bir konferans ba\u015far\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Bu konferansa 14 \u00fclkeden yirmi dokuz Uygur kurulu\u015fu ve 135 Uygur ve yabanc\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131, bakan, h\u00fck\u00fcmet yetkilisi, parlamento \u00fcyeleri, Uygur dili \u00f6\u011fretmeni ve g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri kat\u0131ld\u0131. \u0130lk g\u00fcnk\u00fc konferans d\u00f6rt ana […]<\/p>\n","protected":false},"author":101025,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11,1,16],"tags":[29,27,28],"class_list":["post-7434","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-etkinlikler","category-genel","category-uygur-kimligi","tag-ankara","tag-uygur-ana-dili","tag-uygur-kulturu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7434","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/101025"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7434"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7434\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7440,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7434\/revisions\/7440"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7434"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7434"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7434"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}