
{"id":6198,"date":"2021-01-06T09:27:12","date_gmt":"2021-01-06T06:27:12","guid":{"rendered":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=6198"},"modified":"2021-01-06T09:27:12","modified_gmt":"2021-01-06T06:27:12","slug":"kutadgu-biligde-yori-fiili-uzerine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=6198","title":{"rendered":"Kutadgu Bilig\u2019de \u201cYor\u0131-\u201d fiili \u00fczerine"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong><img decoding=\"async\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/aaa.png\" \/>Yrd. Do\u00e7. Dr. Ahmet DEM\u0130RTA\u015e<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong>\u00d6zet<\/strong><\/span><\/p>\n<p>Bir metindeki kelimeler temel anlam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 yan anlamlar ile de kullan\u0131labilmektedir. Bir metni do\u011fru anlamak ve anlamland\u0131rmak, metinde kullan\u0131lan kelimelerin bu farkl\u0131 anlamlar\u0131n\u0131, ba\u011flam anlamlar\u0131n\u0131 bilmekle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kutadgu Bilig\u2019de bulunan \u201cyor\u0131-\u201d fiili de, temel anlam\u0131 olan \u201cy\u00fcr\u00fcmek\u201d d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka anlamlarla da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Karahanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi d\u00f6nemi eserlerinden olan Kutadgu Bilig, T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr tarihinin, T\u00fcrk dili ve edebiyat\u0131n\u0131n \u00f6nemini hi\u00e7 kaybetmeyen bir eseridir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada, Kutadgu Bilig \u0130ndeks\u2019inde yer alan \u201cyor\u0131-\u201d fiilinin ba\u011flam anlamlar\u0131 tespit edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Metinde 253 yerde ge\u00e7en \u201cyor\u0131-\u201d fiilinin, 234 yerde tek kelime h\u00e2linde, 19 yerde ise birle\u015fik fiil g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Kutadgu Bilig \u0130ndeks\u2019inde bulunan \u201cyor\u0131-\u201d fiili, \u201cy\u00fcr\u00fcmek, varmak\u201d kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile g\u00f6sterilmi\u015ftir. Ancak \u201cyor\u0131-\u201d fiili metinde, sadece \u201cy\u00fcr\u00fcmek, varmak\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Metinde \u201cyor\u0131-\u201d fiilinin \u201cy\u00fcr\u00fcmek\u201d anlam\u0131 yan\u0131nda, \u201cya\u015famak\u201d, \u201chareket etmek\u201d, \u201cgezip dola\u015fmak\u201d, \u201cgitmek\u201d, \u201cu\u011fra\u015fmak\u201d, \u201cdevam etmek\u201d, \u201cvakit ge\u00e7irmek\u201d, \u201can\u0131lmak\u201d, \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnmek\u201d, \u201cge\u00e7inmek\u201d, \u201cde\u011fer verilmek\u201d, \u201cyazmak\u201d gibi anlamlarda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esinde de \u00f6rnekleri g\u00f6r\u00fclen, emir kipinin 2. teklik \u015fahs\u0131yla \u00e7ekimlenmi\u015f bi\u00e7imde, bir isteklendirme ve \u00e7abukluk belirtme amac\u0131yla, \u201chaydi\u201d kelimesinin kullan\u0131m\u0131na benzer \u015fekilde bir edat gibi kullan\u0131m\u0131 da s\u00f6z konusudur. Metinde \u201cyor\u0131-\u201d fiilinin, yol\u00e7a yor\u0131- \u201cdavranmak\u201d, iz\u00e7e yor\u0131- \u201cdavranmak\u201d, sa\u2022v\u0131 yor\u0131- \u201cn\u00fcfuzu artmak\u201d, ya\u2022gu\u017dk yor\u0131- \u201cyakla\u015fmak\u201d, um\u0131n\u00e7\u017dka yor\u0131- \u201cbeklenti i\u00e7inde olmak\u201d \u015feklinde bir isimle birlikte ve buza yor\u0131- \u201cbozmak\u201d, kezip yor\u0131- \u201cgezip durmak\u201d, ya\u017dka yor\u0131- \u201cyakla\u015fmak\u201d, ay\u0131\u2022glap yor\u0131- \u201ck\u00f6t\u00fcleyip durmak\u201d, \u015feklinde bir fiile birlikte birle\u015fik fiil g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde kullan\u0131lanlar\u0131 da tespit edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong>Anahtar Kelimeler:<\/strong><\/span> Kutadgu Bilig, \u201cyor\u0131-\u201d fiili, ba\u011flam anlam\u0131, Karahanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi.<\/p>\n<p>Makalenin tamam\u0131na eri\u015fmek i\u00e7in l\u00fctfen linki t\u0131klay\u0131n: <a href=\"https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/KUTADGU-BILIGDE-yori-FIILI-UZERINE.pdf\">Kutadgu Bilig\u2019de \u201cYor\u0131-\u201d fiili \u00fczerine<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yrd. Do\u00e7. Dr. Ahmet DEM\u0130RTA\u015e \u00d6zet Bir metindeki kelimeler temel anlam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 yan anlamlar ile de kullan\u0131labilmektedir. Bir metni do\u011fru anlamak ve anlamland\u0131rmak, metinde kullan\u0131lan kelimelerin bu farkl\u0131 anlamlar\u0131n\u0131, ba\u011flam anlamlar\u0131n\u0131 bilmekle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kutadgu Bilig\u2019de bulunan \u201cyor\u0131-\u201d fiili de, temel anlam\u0131 olan \u201cy\u00fcr\u00fcmek\u201d d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka anlamlarla da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Karahanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi d\u00f6nemi eserlerinden olan Kutadgu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-6198","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uygur-kimligi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6198","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6198"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6198\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6206,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6198\/revisions\/6206"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6198"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6198"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6198"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}