
{"id":5629,"date":"2020-11-30T11:03:03","date_gmt":"2020-11-30T08:03:03","guid":{"rendered":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=5629"},"modified":"2020-11-30T11:03:03","modified_gmt":"2020-11-30T08:03:03","slug":"eski-uygur-turkcesinde-tasarlama-kiplerinin-yapi-ve-islev-bakimindan-incelenmesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=5629","title":{"rendered":"Eski Uygur T\u00fcrk\u00e7esinde tasarlama kiplerinin yap\u0131 ve i\u015flev bak\u0131m\u0131ndan incelenmesi"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong><img decoding=\"async\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/unnamed.jpg\" \/><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong>Nurdan Benli<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong>\u00d6zet<\/strong><\/span><\/p>\n<p>Dilin bireysel ve toplumsal olmas\u0131 onu yap\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 i\u00e7inde d\u00fcz c\u00fcmleler \u00fcreten bir mekanizma olman\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Dil sadece insanlar aras\u0131nda ileti\u015fim sa\u011flayan bir ara\u00e7 de\u011fil ayn\u0131 zamanda insanlar\u0131n ruh hallerini yans\u0131tan, insan\u0131n sosyal ve psikolojik ger\u00e7ekli\u011fini temsil eden bir olgudur. Dilde insanlar\u0131n halleri, tasar\u0131lar\u0131 \u201ckip\u201d denilen kavramla ifadesini bulmu\u015ftur. \u0130\u015fte insan\u0131 bu haliyle yans\u0131tan \u201ckip\u201d sadece yap\u0131lara ba\u011fl\u0131 bir sistem de\u011fildir. Eski Uygur T\u00fcrk\u00e7esi d\u00f6neminde \u00fc\u00e7 t\u00fcr tasarlama kipi mevcuttur. \u015eart, emir ve gereklilik ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda verilen kipler, bir eylemin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fece\u011fini, ne tarzda yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve bu s\u00fcre\u00e7te ortaya \u00e7\u0131kan izlenimleri ifade eden fiil \u015fekilleridir. Belirli morfemlerle ifade edilen tasarlama kipleri, temel anlamlar\u0131ndaki a\u015f\u0131nma veya kayma yoluyla zamanla farkl\u0131 i\u015flevler y\u00fcklenebilirler. Eski Uygur T\u00fcrk\u00e7esi Budist metinleri \u00fczerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmam\u0131zda \u015fart kipi 17, emir kipi 18 ve gereklilik kipi 8 farkl\u0131 i\u015flevde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ortaya \u00e7\u0131kan her bir i\u015flev kendi ba\u015f\u0131na bir \u201ckiplik\u201d durumundad\u0131r. Kullan\u0131lan her bir i\u015flev dilin o zamanki i\u015flek yap\u0131s\u0131n\u0131 ve anlam zenginliklerini yans\u0131tmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. C\u00fcmle i\u00e7erisinde her bir s\u00f6z \u00f6be\u011finin bir araya gelmesiyle olu\u015fmu\u015f anlam ili\u015fkileri kimi zaman baz\u0131 yap\u0131lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kimi zaman da fiillerin kendi anlamlar\u0131yla belirginle\u015fmi\u015ftir. Eski Uygur T\u00fcrk\u00e7esi Budist metinleri \u00fczerinde yap\u0131lan bu \u00e7al\u0131\u015fma tasarlama kiplerinin s\u0131kl\u0131kla hangi yap\u0131larla birlikte kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmi\u015ftir. \u015eart ve emir kipleri s\u0131kl\u0131kla yal\u0131n ve belirtme hali ekini alm\u0131\u015f isimlerden sonra kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Zarf fiil eklerinden sonra kullan\u0131mlar\u0131 da yine s\u0131kl\u0131k arz etmektedir. Gereklilik kipi ise daha \u00e7ok isim ve zarf fiil yap\u0131lar\u0131ndan sonra getirilen \u2013mI\u015f kergek yap\u0131s\u0131 ile ifade edilmektedir.<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong>Anahtar Kelimeler:<\/strong><\/span> \u015eart, emir, gereklilik, kip, i\u015flev<\/p>\n<p>Makalenin tamam\u0131na eri\u015fmek i\u00e7in l\u00fctfen linki t\u0131klay\u0131n: <a href=\"https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Eski-Uygur-Turkcesinde-tasarlama-kiplerinin-yapi-ve-islev-bakimindan-incelenmesi.pdf\">Eski Uygur T\u00fcrk\u00e7esinde tasarlama kiplerinin yap\u0131 ve i\u015flev bak\u0131m\u0131ndan incelenmesi<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nurdan Benli \u00d6zet Dilin bireysel ve toplumsal olmas\u0131 onu yap\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 i\u00e7inde d\u00fcz c\u00fcmleler \u00fcreten bir mekanizma olman\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Dil sadece insanlar aras\u0131nda ileti\u015fim sa\u011flayan bir ara\u00e7 de\u011fil ayn\u0131 zamanda insanlar\u0131n ruh hallerini yans\u0131tan, insan\u0131n sosyal ve psikolojik ger\u00e7ekli\u011fini temsil eden bir olgudur. Dilde insanlar\u0131n halleri, tasar\u0131lar\u0131 \u201ckip\u201d denilen kavramla ifadesini bulmu\u015ftur. \u0130\u015fte insan\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-5629","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uygur-kimligi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5629","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5629"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5629\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5636,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5629\/revisions\/5636"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5629"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}