
{"id":5573,"date":"2020-11-25T10:00:37","date_gmt":"2020-11-25T07:00:37","guid":{"rendered":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=5573"},"modified":"2020-11-25T10:25:38","modified_gmt":"2020-11-25T07:25:38","slug":"uygur-turkcesi-atasozlerinde-akrabalik-adlari-uzerine-bir-inceleme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=5573","title":{"rendered":"Uygur T\u00fcrk\u00e7esi atas\u00f6zlerinde akrabal\u0131k adlar\u0131 \u00fczerine bir inceleme"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/0_org_zoom.jpg\" \/><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong>Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Levent DO\u011eAN <\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong>Ceyda ERD\u0130N<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong>\u00d6zet<\/strong><\/span><\/p>\n<p>Aile bir toplumun temel yap\u0131 ta\u015flar\u0131ndand\u0131r. T\u00fcrk toplumunda aile kavram\u0131na, bir aile kurmaya ve akrabal\u0131k ili\u015fkilerine b\u00fcy\u00fck \u00f6nem verilmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc aile birlik ve beraberli\u011fin dolay\u0131s\u0131yla dayan\u0131\u015fman\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu toplumsal birimdir. Bireylerin yeti\u015ftirilmesi noktas\u0131nda aile ili\u015fkileri ve ailenin \u00fcstlendi\u011fi rol toplum yap\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan son derece \u00f6nem arz eder. Ailenin biyolojik, psikolojik, ekonomik; e\u011fitim ve terbiye, din\u00ee, manevi, duygusal ve k\u00fclt\u00fcrel alanlara \u00f6zg\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi pek \u00e7ok i\u015flevi vard\u0131r. Buna g\u00f6re sosyolojik bir kurum olarak aile en ba\u015fta bireylerin buna ba\u011fl\u0131 olarak da toplumsal geli\u015fimin mimar\u0131 say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>S\u00f6zl\u00fc edebiyat\u0131n en \u00f6zel ve nadide \u00fcr\u00fcn\u00fc say\u0131lan atas\u00f6zleri; belli bir birikim sonucunda her toplumun \u00f6zyap\u0131s\u0131na uygun olarak meydana getirdi\u011fi, ait oldu\u011fu toplumu t\u00fcm y\u00f6nleriyle bize sunarken halk\u0131n tasavvur etme g\u00fcc\u00fcn\u00fc de sergileyen, ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 usta bir dille aksettiren, orijinal ve k\u0131sa anlat\u0131mlard\u0131r. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tan\u0131ma dayanarak atas\u00f6zleri dil-d\u00fc\u015f\u00fcnce-k\u00fclt\u00fcr-toplum eksenini en iyi bi\u00e7imde aktaran olgulard\u0131r diyebiliriz. Zira atas\u00f6zleri b\u00fct\u00fcn\u00fcyle toplumdan ve o toplumun kulland\u0131\u011f\u0131 dilin s\u00f6zc\u00fcklerinden beslenerek var olmaktad\u0131r. Yukar\u0131da ailenin toplumun temelini te\u015fkil etti\u011fini vurgulamam\u0131za g\u00f6re bahsi ge\u00e7en konuyla ilgili terimlerin atas\u00f6zlerinde yer almamas\u0131 ve konunun i\u015flenmemi\u015f olmas\u0131 da olanaks\u0131zd\u0131r.<\/p>\n<p>Bilindi\u011fi gibi temel s\u00f6z varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde yer alan akrabal\u0131k adlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7e zengin bir dildir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada da T\u00fcrk\u00e7enin leh\u00e7elerinden biri olan Uygur T\u00fcrk\u00e7esindeki aile ve akrabal\u0131k derecelerini bildiren adlar atas\u00f6zleri \u00fczerinden tespit edilmi\u015ftir. Uygur T\u00fcrklerinde aile ve akrabal\u0131k ili\u015fkilerini ihtiva eden \u00e7ok say\u0131da atas\u00f6z\u00fcne denk gelinmi\u015ftir. Bu atas\u00f6zlerinden tespit edilen adlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun kan (soy) ba\u011f\u0131 ve evlilik ba\u011f\u0131yla ilgili adlar oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda Uygur T\u00fcrk\u00e7esinde kullan\u0131lan aile ve akrabal\u0131k adlar\u0131 \u00f6ncelikle belirli bir \u00e7er\u00e7eveye g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra D\u00eev\u00e2n\u00fc L\u00fbgati-t T\u00fcrk\u2019te ve Eski Uygur T\u00fcrk\u00e7esi S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc\u2019nde ge\u00e7en akrabal\u0131k adlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p \u015fekil y\u00f6n\u00fcnden e\u015f ya da benzer olanlar\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda akrabal\u0131k adlar\u0131 k\u00f6ken bak\u0131m\u0131ndan de\u011ferlendirmeye al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Uygur T\u00fcrk\u00e7esinde hangi yabanc\u0131 dillerin daha etkili oldu\u011fu saptanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Uygur atas\u00f6zlerinde anne, baba ve \u00e7ocuk (kan-soy ba\u011f\u0131) terimlerinin en fazla kullan\u0131lan akrabal\u0131k terimleri oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Uygur T\u00fcrk\u00e7esi atas\u00f6zlerinde genellikle anne ve baba terimlerinin bir atas\u00f6z\u00fcnde yer ald\u0131\u011f\u0131 ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131larak verildi\u011fi dikkati \u00e7ekmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak aile ve akrabal\u0131k ili\u015fkilerine geni\u015f bir perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Uygur atas\u00f6zlerinden hareketle Uygur T\u00fcrklerinin k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde aile te\u015fkilat\u0131 ve ailenin \u00fcstlendi\u011fi rol gibi bir\u00e7ok konu sosyolojik a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong> Anahtar Kelimeler:<\/strong><\/span> Uygur Atas\u00f6zleri, akrabal\u0131k adlar\u0131, aile yap\u0131s\u0131, adbilim.<\/p>\n<p>Makalenin tamam\u0131na eri\u015fmek i\u00e7in l\u00fctfen linki t\u0131klay\u0131n:\u00a0 <a href=\"https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Uygur_Turkcesi_Atasozlerinde_Akrabalik_A.pdf\">Uygur T\u00fcrk\u00e7esi atas\u00f6zlerinde akrabal\u0131k adlar\u0131 \u00fczerine bir inceleme<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Levent DO\u011eAN Ceyda ERD\u0130N \u00d6zet Aile bir toplumun temel yap\u0131 ta\u015flar\u0131ndand\u0131r. T\u00fcrk toplumunda aile kavram\u0131na, bir aile kurmaya ve akrabal\u0131k ili\u015fkilerine b\u00fcy\u00fck \u00f6nem verilmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc aile birlik ve beraberli\u011fin dolay\u0131s\u0131yla dayan\u0131\u015fman\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu toplumsal birimdir. Bireylerin yeti\u015ftirilmesi noktas\u0131nda aile ili\u015fkileri ve ailenin \u00fcstlendi\u011fi rol toplum yap\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan son derece \u00f6nem arz [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-5573","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uygur-tarihi-ve-kulturu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5573","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5573"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5573\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5586,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5573\/revisions\/5586"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5573"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5573"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5573"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}