
{"id":3040,"date":"2019-05-15T11:55:39","date_gmt":"2019-05-15T08:55:39","guid":{"rendered":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=3040"},"modified":"2019-05-15T11:56:06","modified_gmt":"2019-05-15T08:56:06","slug":"ali-han-toreye-saygiyla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=3040","title":{"rendered":"Ali Han T\u00f6re\u2019ye Sayg\u0131yla\u2026"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-3041 aligncenter\" src=\"https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/saguni-ali-han-tore-1.jpg\" alt=\"\" width=\"786\" height=\"1150\" srcset=\"https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/saguni-ali-han-tore-1.jpg 786w, https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/saguni-ali-han-tore-1-205x300.jpg 205w, https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/saguni-ali-han-tore-1-768x1124.jpg 768w, https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/saguni-ali-han-tore-1-700x1024.jpg 700w\" sizes=\"auto, (max-width: 786px) 100vw, 786px\" \/><\/p>\n<p>Taha K\u0131l\u0131\u00e7<\/p>\n<p>Ba\u011f\u0131ms\u0131z Do\u011fu T\u00fcrkistan \u0130slam Cumhuriyeti kurulmu\u015f ve babam\u0131z \u015eakir Han T\u00f6re o\u011flu Ali Han T\u00f6re devlet ba\u015fkan\u0131, H\u00e2kimbek Hoca ise devlet ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 olarak il\u00e2n edilmi\u015fti. O g\u00fcn ayr\u0131ca dokuz maddeden ibaret olan \u201cba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k bildirgesi\u201d kabul edildi. [\u2026] Bu dokuz maddeli bildirgenin her maddesi, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa eksiksiz ve a\u00e7\u0131k olarak vurgu yapmakta olup, bildirge insan haklar\u0131n\u0131 tam anlam\u0131yla koruma alt\u0131na alan, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131 temel kabul eden tam bir adalet belgesiydi. Bildirgenin maddelerinin i\u00e7eri\u011fi \u015f\u00f6yle idi:<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">1) Do\u011fu T\u00fcrkistan topraklar\u0131nda \u00c7in egemenli\u011fi ebed\u00ee olarak yok edilecek,<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">2) Kurulan yeni devlet, Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131n\u0131n e\u015fitli\u011fine dayanan ger\u00e7ek, \u00f6zg\u00fcr ve tam ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet olacak,<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">3) Do\u011fu T\u00fcrkistan ekonomisinin her y\u00f6n\u00fcyle geli\u015ftirilmesi amac\u0131yla, \u00f6zel sanayi, tar\u0131m, hayvanc\u0131l\u0131k faaliyetleri ile \u00f6zel ticari giri\u015fimler te\u015fvik edilecek ve halk\u0131n refah seviyesi y\u00fckseltilecek,<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">4) Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun \u0130sl\u00e2m dinine inan\u0131yor olmas\u0131 sebebiyle, bu dini desteklemenin yan\u0131nda, ba\u015fka dinler dahi himaye edilecek,<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">5) Din, e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k i\u015fleri geli\u015ftirilecek,<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">6) D\u00fcnyadaki b\u00fct\u00fcn demokratik \u00fclkelerle, \u00f6zellikle de kom\u015fu Sovyet h\u00fck\u00fcmetiyle dostluk temeline dayal\u0131 ili\u015fkiler kurulacak; yine \u00c7in h\u00fck\u00fcmetiyle siyas\u00ee ve iktisad\u00ee alakalarda bulunulacak,<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">7) Do\u011fu T\u00fcrkistan h\u00fck\u00fcmetini ve bar\u0131\u015f\u0131 korumak amac\u0131yla, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn milletlerden m\u00fcte\u015fekkil bir ordu kurulacak;<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">8) Banka, posta-telgraf, orman i\u015fleri ve madencilik gibi tabii kaynaklar, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle h\u00fck\u00fcmetin idaresine teslim edilecek,<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">9) Makam d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k ve r\u00fc\u015fvet yok edilecek.<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">Ba\u011f\u0131ms\u0131z Do\u011fu T\u00fcrkistan \u0130sl\u00e2m Cumhuriyeti\u2019nin kuruldu\u011fu g\u00fcnden itibaren ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n temellerini te\u015fkil eden bu bildirge, \u0130sl\u00e2m nuruyla b\u00fct\u00fcn Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 ayd\u0131nlatmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.\u201d<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">12 Kas\u0131m 1944 g\u00fcn\u00fc Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Gulca \u015fehrinde il\u00e2n edilen ba\u011f\u0131ms\u0131z devletin kurulu\u015fu, Ali Han T\u00f6re\u2019nin o\u011flu As\u0131lhan Alihant\u00f6reo\u011flu taraf\u0131ndan b\u00f6yle anlat\u0131l\u0131yor. Tarih ve Kuram Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce piyasaya sunulan \u201cT\u00fcrkistan Kayg\u0131s\u0131\u201d isimli hacimli eserde, sadece devletin kurulu\u015funa dair ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Ali Han T\u00f6re\u2019nin kendi kaleminden hat\u0131ralar\u0131n\u0131 da buluyoruz.<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">\u00d6zbek as\u0131ll\u0131 bir ailenin o\u011flu olarak 21 Mart 1885\u2019te, T\u00fcrkistan\u2019daki Yedisu eyaletinin Tokmak \u015fehrinde do\u011fan Ali Han T\u00f6re, memleketinin hemen yak\u0131n\u0131nda bulunan tarih\u00ee Balasagun b\u00f6lgesine nispetle \u201cSag\u00fbn\u00ee\u201d unvan\u0131n\u0131 ald\u0131. Babas\u0131 \u015eakir Hoca ve dedeleri, Nak\u015f\u00ee gelene\u011fine mensup \u00e2lim ve \u00e2rif insanlard\u0131. Temel e\u011fitimini Tokmak\u2019ta tamamlad\u0131ktan sonra Buhara, Mekke ve Medine\u2019deki \u00e7e\u015fitli medreselerde tahsil g\u00f6ren Ali Han T\u00f6re, 1916\u2019da \u00c7arl\u0131k y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 d\u00fczenlenen halk ayaklanmas\u0131na kat\u0131ld\u0131. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda T\u00fcrkistanl\u0131 gen\u00e7lerin Osmanl\u0131lara kar\u015f\u0131 sava\u015fmak \u00fczere Rus ordusuna al\u0131nmas\u0131na tepki g\u00f6steren ve aleyhte fetva yay\u0131mlayan Ali Han T\u00f6re, 1917\u2019de Bol\u015feviklerin iktidara gelmesiyle birlikte defalarca hapse at\u0131ld\u0131, s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi. \u0130lm\u00ee y\u00f6n\u00fcn\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra stratejist bir asker olan T\u00f6re, ayn\u0131 zamanda maharetli bir tabipti. Do\u011fu T\u00fcrkistan Cumhuriyeti\u2019nin ilk devlet ba\u015fkan\u0131 olarak g\u00f6reve geldikten sonra, Sovyetler\u2019in direkt bask\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. Nihayet, 13 Haziran 1946\u2019da, bir g\u00f6r\u00fc\u015fme i\u00e7in davet edildi\u011fi Gulca\u2019daki Sovyet Konsoloslu\u011fu binas\u0131ndan gizlice ka\u00e7\u0131r\u0131larak, \u00d6zbekistan\u2019a g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc. Ali Han T\u00f6re, 28 \u015eubat 1976\u2019daki vefat\u0131na kadar, \u00d6zbekistan\u2019\u0131n ba\u015fkenti Ta\u015fkent\u2019te tecrit edilmi\u015f bir \u015fekilde ve s\u00fcrg\u00fcnde ya\u015fad\u0131. \u201cT\u00fcrkistan Kayg\u0131s\u0131\u201dn\u0131n ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki hat\u0131ralar\u0131 kendisi bizzat kaleme ald\u0131; kitab\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131n\u0131 ise, g\u00f6zleri art\u0131k g\u00f6rmemeye ba\u015flay\u0131nca, kendisinin direktifleriyle o\u011flu As\u0131lhan tamamlad\u0131. Yak\u0131n tarihin pek tan\u0131nmayan ve ama mutlaka tan\u0131nmas\u0131 gereken \u015fahsiyetlerinden biri olan Ali Han T\u00f6re, Ta\u015fkent\u2019teki \u015eeyh Zeyneddin Kabristan\u0131\u2019nda medfundur.<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">***<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">Ramazan\u2019\u0131n getirdi\u011fi s\u00fck\u00fbnetle \u201cT\u00fcrkistan Kayg\u0131s\u0131\u201dna ve Ali Han T\u00f6re\u2019nin verdi\u011fi m\u00fccadelenin \u0131\u015f\u0131lt\u0131s\u0131na dal\u0131p gitmi\u015fken, i\u00e7inde yine Do\u011fu T\u00fcrkistan ve Ramazan\u2019\u0131n ge\u00e7ti\u011fi g\u00fcncel bir dosya \u00f6n\u00fcme d\u00fc\u015ft\u00fc:<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">\u00c7in taraf\u0131ndan \u201c\u015eincan\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan Uygur b\u00f6lgesinde ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, \u00f6zellikle ibadet pratiklerini yerine getirirken kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131klar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle ilgili dosyada, bilhassa Ramazan orucunu tutman\u0131n ne b\u00fcy\u00fck bedel gerektirdi\u011fi anlat\u0131l\u0131yor. Oru\u00e7 tutmas\u0131 yasaklananlar, zorla oru\u00e7lar\u0131 bozdurulanlar, okullarda \u00f6\u011frencilerin oru\u00e7 tutmas\u0131n\u0131n engellenmesi, e\u011fitim kurumlar\u0131nda oru\u00e7 aleyhine yap\u0131lan yo\u011fun propaganda\u2026 Ve elbette, oru\u00e7lar\u0131n\u0131 gizlice tutmaya devam eden, bu sayede \u0130sl\u00e2m\u00ee ve mill\u00ee kimliklerini korumak i\u00e7in canlar\u0131n\u0131 di\u015flerine takan binlerce Uygur T\u00fcrk\u2019\u00fc\u2026 Dahas\u0131, \u201ce\u011fitim kamplar\u0131\u201dna d\u00e2hil edilerek, \u00c7in merkez\u00ee h\u00fck\u00fcmetinin g\u00f6z\u00fcnde \u201cmakbul\u201d vatanda\u015flar olmaya zorlanan Uygurlar\u2026<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">T\u00fcm bunlar elbette, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da bir \u201cba\u011f\u0131ms\u0131z cumhuriyet\u201d denemesi daha yap\u0131lmas\u0131n diye. Ancak ne \u0130sl\u00e2m ne de M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k istekleri ortadan kalkaca\u011f\u0131na g\u00f6re, \u00c7in\u2019in bu meselede tercih etti\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fcm bi\u00e7iminin uzun vadede kendi lehine olmayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k.<\/p>\n<p class=\"non-card\" data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">Son g\u00fcnlerde \u00e7e\u015fitli ortamlarda s\u0131kl\u0131kla hasbihal etti\u011fimiz Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 dostlar\u0131m\u0131zla da tekrarlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere: \u201c\u00c7in\u2019in Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da uygulad\u0131\u011f\u0131 asimilasyon politikas\u0131 da, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin bunu bahane ederek b\u00f6lgede kendi menfaatlerinin pe\u015finde ko\u015ftuklar\u0131 da ger\u00e7ek. M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnya, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir yol ve \u00fcslup geli\u015ftirerek, en az\u0131ndan Uygurlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 kendi g\u00fcndemi haline getirmeli.\u201d<\/p>\n<p data-card-id=\"7251ba1f-3699-4daa-f88d-7c7da50fb9e7\" data-card-type=\"Text\">Kaynak: Yeni \u015eafak Gazetesi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Taha K\u0131l\u0131\u00e7 Ba\u011f\u0131ms\u0131z Do\u011fu T\u00fcrkistan \u0130slam Cumhuriyeti kurulmu\u015f ve babam\u0131z \u015eakir Han T\u00f6re o\u011flu Ali Han T\u00f6re devlet ba\u015fkan\u0131, H\u00e2kimbek Hoca ise devlet ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 olarak il\u00e2n edilmi\u015fti. O g\u00fcn ayr\u0131ca dokuz maddeden ibaret olan \u201cba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k bildirgesi\u201d kabul edildi. [\u2026] Bu dokuz maddeli bildirgenin her maddesi, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa eksiksiz ve a\u00e7\u0131k olarak vurgu yapmakta olup, bildirge [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-3040","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turk-dunyasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3040","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3040"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3040\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3051,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3040\/revisions\/3051"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3040"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3040"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3040"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}