{"id":2887,"date":"2019-04-05T09:48:53","date_gmt":"2019-04-05T06:48:53","guid":{"rendered":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=2887"},"modified":"2019-04-05T09:48:53","modified_gmt":"2019-04-05T06:48:53","slug":"siyasilere-hatirat-okumalari-hatirlatmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=2887","title":{"rendered":"Siyasilere Hat\u0131rat Okumalar\u0131 Hat\u0131rlatmas\u0131"},"content":{"rendered":"

\"\"Zekeriya Kur\u015fun<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan topraklar\u0131nda \u00c7in egemenli\u011fi ebed\u00ee olarak yok edilecektir. Kurulan yeni devlet Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131n\u0131n e\u015fitli\u011fine dayanan ger\u00e7ek, \u00f6zg\u00fcr ve tam ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet olacakt\u0131r.<\/p>\n

Birka\u00e7 ayd\u0131r g\u00fcndemimizi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle rehin alan se\u00e7imleri, hamdolsun, beklenen olgunlukla tamamlad\u0131k. Yap\u0131lan itirazlar ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 da milletin iradesine sayg\u0131 ve r\u0131za g\u00f6sterip ayn\u0131 olgunlukla kar\u015f\u0131lad\u0131k. Art\u0131k i\u015fimize ve gelece\u011fe odaklanmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n

Se\u00e7im \u00f6ncesi son haftaya girdi\u011fimizde bende garip bir merak uyand\u0131. \u00d6yle, se\u00e7imlerin sonu\u00e7lar\u0131 falan cinsinden bir merak de\u011fil. B\u00fcy\u00fck \u015fehirleri \u00f6zellikle d\u00fcnyan\u0131n metropollerinden olan \u0130stanbul\u2019u y\u00f6netmeye haz\u0131rlanan ba\u015fkan adaylar\u0131n\u0131n en son hangi kitab\u0131, kitaplar\u0131 okudu\u011funu merak etmeye ba\u015flad\u0131m. Belki soran oldu ama ben yaz\u0131l\u0131, s\u00f6zl\u00fc ve g\u00f6rsel r\u00f6portajlarda bu soruyu y\u00f6neltene rastlamad\u0131m. \u201cHay-huy\u201d bazen de \u201ch\u0131r-g\u00fcr\u201d i\u00e7inde; hele bunca \u015fehir, kasaba ve belde sorunlar\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n aras\u0131nda benim sorumun ne k\u0131ymeti vard\u0131 ki?<\/p>\n

Ama, merak i\u015fte. Say\u0131n Binali Y\u0131ld\u0131r\u0131m ve Say\u0131n Ekrem \u0130mamo\u011flu en son hangi kitab\u0131 okudular? Yo\u011fun bir d\u00f6nem ge\u00e7irdiklerini ve buna zamanlar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyorum. Bu y\u00fczden soruyu de\u011fi\u015ftirerek bir kere daha soruyorum. Dan\u0131\u015fmanlar\u0131 onlara en son hangi kitaplar\u0131n \u00f6zetlerini sundular?<\/p>\n

Tarihte iz b\u0131rakm\u0131\u015f pek \u00e7ok isim bize tecr\u00fcbelerini yans\u0131tan nice eserler, nice hat\u0131ralar b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r. Zaman zaman bunlara dikkat \u00e7eker, m\u00fcmk\u00fcn olan herkese tavsiye ederim. Bizden \u00f6nce bizim ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131za benzer sorunlar ile bo\u011fu\u015fan, bazen ma\u011flup, bazen de \u00fcstesinden gelerek kendisini ve toplumunu d\u00fcze \u00e7\u0131karan \u015fahsiyetlerin hat\u0131ralar\u0131, hem ge\u00e7mi\u015fin tarihini yazmak ve hem de gelece\u011fin tarihini kurmak i\u00e7in en \u00f6nemli rehberlerdir.<\/p>\n

Benim ne okudu\u011fumu ve s\u00f6z\u00fc nereye getirmek istedi\u011fimi merak ediyorsunuz. \u00d6nce 1960\u2019l\u0131 y\u0131llarda yay\u0131mlanan Yak\u0131n Tarihimiz Dergisinde merhum Zeki Velidi Togan ile yap\u0131lan bir r\u00f6portaj\u0131 okudum. Orada esefle, T\u00fcrkistan Tarihi ile ilgili yaz\u0131p yay\u0131nlayamad\u0131\u011f\u0131 bir eserinden s\u00f6z ediyordu. Elbette bu 1942 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015f olan Bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkili ve Yak\u0131n Tarihinden ba\u015fka bir kitap olmal\u0131yd\u0131. Muhtemelen kendisinin Basmac\u0131 Harek\u00e2t\u0131 i\u00e7indeki erken d\u00f6nem m\u00fccadelesini de i\u00e7ine alan hat\u0131ralar\u0131yd\u0131. Bu eski r\u00f6portaj\u0131 okumam\u0131n ard\u0131ndan, yeni bir okuma aray\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131m ki, imdad\u0131ma\u00a0Do\u011fu T\u00fcrkistan<\/strong>\u2019\u0131n \u0130lk Devlet Ba\u015fkan\u0131 Alihan T\u00f6re\u2019nin Hat\u0131rat\u0131, T\u00fcrkistan Kayg\u0131s\u0131 yeti\u015fti. \u0130lk bask\u0131s\u0131 2006 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen dikkatlerimden ka\u00e7an ancak o\u011flu Kutlukhan \u015eakirov\u2019un (Edikut) haz\u0131rlay\u0131p, O\u011fuz Do\u011fan\u2019\u0131n T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esine uyarlad\u0131\u011f\u0131 ve \u015eubat ay\u0131nda Tarih-Kuram yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan ikinci bask\u0131s\u0131 elime ula\u015ft\u0131. B\u00fcy\u00fck dava adam\u0131 Alihan T\u00f6re de t\u0131pk\u0131 Zeki Velidi Togan ile ayn\u0131 y\u0131llarda T\u00fcrkistan\u2019da m\u00fccadeleye giri\u015fen \u00f6nemli fikir ve ilim adamlar\u0131ndan biri. Zeki Velidi Togan\u2019a g\u00f6re \u00fclkemizde fazla bilinmeyen Alihan T\u00f6re; Basmac\u0131lar Hareketini, pek \u00e7ok vatan evlad\u0131n\u0131n yok olmas\u0131na sebep olan israf edilmi\u015f bir kalk\u0131\u015fma olarak g\u00f6r\u00fcp farkl\u0131 duru\u015f sergileyen bir siyaset\u00e7i. Ba\u015fka bir ifade ile Zeki Velidi Togan\u2019dan olduk\u00e7a farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen bir aksiyon adam\u0131.<\/p>\n

Alihan T\u00f6re\u2019nin hat\u0131ralar\u0131, \u00f6nce g\u00fcndemimize giren sonra se\u00e7im sath-\u0131 mailine girdi\u011fimizden unuttu\u011fumuz eski Sovyetlerin T\u00fcrkistan\u2019da ve \u00c7in\u2019in Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki zulm\u00fcn\u00fcn tarihi s\u00fcrecini anlamak isteyenler i\u00e7in de vazge\u00e7ilmez bir kaynak. Bug\u00fcnk\u00fc K\u0131rg\u0131zistan\u2019\u0131n Tokmak yani eski Balasagun \u015fehrinde \u00d6zbek bir ailede do\u011fan Alihan T\u00f6re, okuyucular\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkistan\u2019da uzun bir seyahate \u00e7\u0131kar\u0131yor. Bir tarafta Sovyetler, di\u011fer tarafta \u00c7in\u2019in k\u0131skac\u0131na giren T\u00fcrkistan\u2019da verdi\u011fi siyasi m\u00fccadelesini ve Do\u011fu T\u00fcrkistan Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015funu anlat\u0131rken bir yandan da okuyucusunu T\u00fcrkistan ve \u0130sl\u00e2m Tarihinin derinliklerinde y\u00fczd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n

D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bir kere; Semerkant, Buhara, Ka\u015fgar gibi b\u00fcy\u00fck ilim ve medeniyet merkezlerinin ad\u0131n\u0131 duyar, Orta\u00e7a\u011flarda oralarda yeti\u015fen ilim adamlar\u0131 ile iftihar ederken; ayn\u0131 co\u011frafyada yirminci y\u00fczy\u0131lda yeti\u015fmi\u015f ka\u00e7 isimden s\u00f6z edebilirsiniz? \u0130\u015fte Alihan T\u00f6re hak etti\u011fi ilgiyi g\u00f6rmemi\u015f bilmedi\u011fimiz isimlerden sadece biri. 1920\u2019li y\u0131llardan itibaren Balasagun ile Ka\u015fgar aras\u0131ndaki seyahatlerini; her biri romanlara, senaryo ve filmlere konu olacak hat\u0131ralar\u0131n\u0131 anlat\u0131rken sizi birden O\u011fuzlar\u0131n, Uygurlar\u0131n tarihine, Satuk Bu\u011fra Han\u2019dan Samano\u011fullar\u0131\u2019na ta\u015f\u0131yor. Hat\u0131rlar\u0131n\u0131n aras\u0131nda T\u00fcrkler\u2019in \u0130slamla\u015fma s\u00fcrecindeki gecikmenin sebeplerini; Kuteybe bin M\u00fcslim\u2019in Fergana\u2019daki ac\u0131kl\u0131 hik\u00e2yesini; \u0130bn Sina, Farabi, yeti\u015ftiren bir milletin cehalet ve bilgisizlik bata\u011f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcnce ba\u015f\u0131na gelenleri anlat\u0131yor. Ka\u015fgar\u2019\u0131n i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc esareti hat\u0131rlat\u0131p, e\u011fitimi ihmal etmenin sonu\u00e7lar\u0131na vurgu yap\u0131yor. Sorumlular i\u00e7in de hi\u00e7 kimsenin an\u0131lmak istemeyece\u011fi bir dil kullan\u0131yor: \u201cBunlar vatan ve millete kar\u015f\u0131 affedilmez bir su\u00e7 i\u015flemi\u015f adamlard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu adamlar, devletlerini \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe, milletlerini k\u00f6leli\u011fe, vatan\u0131n\u0131 ise a\u015fa\u011f\u0131lanmaya mahk\u00fbm ettiler..\u201d<\/p>\n

Alihan T\u00f6re\u2019nin hat\u0131ralar\u0131, tarih\u00e7ilerin kullanacaklar\u0131 belge niteli\u011finde pek \u00e7ok bilgiyi de ihtiva etmektedir. S\u00f6z gelimi Do\u011fu T\u00fcrkistan Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015funa giden yolda Azatl\u0131k Cemiyetinin faaliyetlerini ve 12 Kas\u0131m 1944 tarihindeki Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Bildirgesinden sancak ve bayraklar\u0131n\u0131n renklerine ve anlamlar\u0131na kadar pek \u00e7ok bilgiyi sunmaktad\u0131r. Dokuz maddelik bildirgeden birka\u00e7 madde s\u0131ralayarak nokta koyal\u0131m.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan topraklar\u0131nda \u00c7in egemenli\u011fi ebed\u00ee olarak yok edilecektir.<\/p>\n

Kurulan yeni devlet Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131n\u0131n e\u015fitli\u011fine dayanan ger\u00e7ek, \u00f6zg\u00fcr ve tam ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet olacakt\u0131r.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131 sebebiyle \u0130slamiyet desteklenecek, ancak di\u011fer dinler de himaye edilecektir.<\/p>\n

Sizce de herkesin ama \u00f6ncelikle siyasilerin hat\u0131rat okumas\u0131 gerekmiyor mu?<\/p>\n

Kaynak: Yeni \u015eafak<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zekeriya Kur\u015fun Do\u011fu T\u00fcrkistan topraklar\u0131nda \u00c7in egemenli\u011fi ebed\u00ee olarak yok edilecektir. Kurulan yeni devlet Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131n\u0131n e\u015fitli\u011fine dayanan ger\u00e7ek, \u00f6zg\u00fcr ve tam ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet olacakt\u0131r. Birka\u00e7 ayd\u0131r g\u00fcndemimizi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle rehin alan se\u00e7imleri, hamdolsun, beklenen olgunlukla tamamlad\u0131k. Yap\u0131lan itirazlar ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 da milletin iradesine sayg\u0131 ve r\u0131za g\u00f6sterip ayn\u0131 olgunlukla kar\u015f\u0131lad\u0131k. Art\u0131k i\u015fimize ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25],"tags":[],"class_list":["post-2887","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uygur-haber"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2887","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2887"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2887\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2889,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2887\/revisions\/2889"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2887"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2887"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2887"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}