
{"id":2769,"date":"2019-03-29T15:38:06","date_gmt":"2019-03-29T12:38:06","guid":{"rendered":"http:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=2769"},"modified":"2019-03-29T15:38:06","modified_gmt":"2019-03-29T12:38:06","slug":"turk-sozunun-anlamlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=2769","title":{"rendered":"T\u00fcrk S\u00f6z\u00fcn\u00fcn Anlamlar\u0131"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-2770\" src=\"http:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/turk-tarihi-ve-kulturu-sayfa-resmi.jpg\" alt=\"\" width=\"940\" height=\"416\" srcset=\"https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/turk-tarihi-ve-kulturu-sayfa-resmi.jpg 940w, https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/turk-tarihi-ve-kulturu-sayfa-resmi-400x177.jpg 400w, https:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/turk-tarihi-ve-kulturu-sayfa-resmi-768x340.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 940px) 100vw, 940px\" \/><\/p>\n<p>Ahmet B. ERC\u0130LASUN<\/p>\n<p>T\u00fcrk s\u00f6z\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esinde dar ve geni\u015f olmak \u00fczere iki anlamda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ge\u00e7en hafta yazm\u0131\u015ft\u0131m. \u015eimdi di\u011fer T\u00fcrklerden baz\u0131lar\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u00fcklerine de bakal\u0131m (Anlamlar\u0131 T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esine aktararak verdim.)<\/p>\n<p>T\u00fcrk: T\u00fcrkiye&#8217;nin esas ahalisini te\u015fkil eden ve T\u00fcrk dillerinden birinde konu\u015fan halk ve bu halka mensup adam (Azerbaycan Dilinin \u0130zahl\u0131 L\u00fc\u011feti, Bak\u0131 2006, Azerbaycan Milli Elmler Akademiyas\u0131 Nesimi Ad\u0131na Dil\u00e7ilik \u0130nstitutu).<\/p>\n<p>T\u00fcrkler: Dilleri bak\u0131m\u0131ndan T\u00fcrki diller grubuna giren T\u00fcrkiye&#8217;nin yerli halk\u0131 (T\u00fcrkmen Dilini\u00f1 S\u00f6zl\u00fcgi, A\u015fgabat 1962, T\u00fcrkmenistan SSR Il\u0131mlar Akademiyas\u0131 Dil Bilim \u0130nstitut\u0131).<\/p>\n<p>T\u00fcrk: Bu isim ile adlanan millet ve o millete mensup ki\u015fi. T\u00fcrkler: T\u00fcrk milleti, T\u00fcrk halk\u0131. T\u00fcrkler esasen T\u00fcrkiye&#8217;ye yerle\u015fmi\u015f olup T\u00fcrkiye&#8217;nin esas ahalisini te\u015fkil eder (Uygur Tilini\u014b \u0130zahli\u0137 lu\u011fiti, 1991, Milletler Ne\u015friyati).<\/p>\n<p>T\u00fcrk: \u0137. T\u00fcrkler\u00a0 1. T\u00fcrk dili. T\u00fcrkiy: 1 T\u00fcrk halk\u0131, dili ve medeniyetine ait. 2 T\u00fcrk halklar\u0131, onlar\u0131n dili ve medeniyetine ait. T\u00fcrkler: 1 T\u00fcrkiye&#8217;nin esas ahalisini te\u015fkil eden halk, T\u00fcrk halk\u0131. 2 T\u00fcrkiy dillerden birinde konu\u015fan halklar\u0131n umumi ad\u0131. (Ozbek Tilining \u0130zahli Lu\u011feti II, Moskva 1981, Ozbekistan SSR Fenler Akademiyasi A.S. Pu\u015fkin Namidegi Til ve Edebiyat \u0130nstituti).<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Azerbaycan, T\u00fcrkmen ve Uygur s\u00f6zl\u00fcklerinde T\u00fcrk s\u00f6z\u00fcne, sadece T\u00fcrkiye&#8217;de ya\u015fayan T\u00fcrkler (T\u00fcrkiye&#8217;nin esas ahalisini te\u015fkil eden) anlam\u0131 verilmi\u015ftir. \u00d6zbek s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde ise T\u00fcrk s\u00f6z\u00fc \u0137 (\u0137arang=bak\u0131n) k\u0131saltmas\u0131yla \u00f6nce T\u00fcrkler maddesine g\u00f6nderilmi\u015f ve T\u00fcrk s\u00f6z\u00fcne sadece &#8220;T\u00fcrk dili&#8221; kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 verilmi\u015ftir. T\u00fcrkler maddesinde ise bizde oldu\u011fu gibi dar ve geni\u015f olmak \u00fczere iki anlam vard\u0131r. Dar anlamda &#8220;T\u00fcrkiye&#8217;nin esas ahalisini te\u015fkil eden halk&#8221;, geni\u015f anlamda &#8220;T\u00fcrkiy dillerden birinde konu\u015fan halklar\u0131n umumi ad\u0131&#8221; kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n<p>2010&#8217;da Bi\u015fkek&#8217;te bas\u0131lan K\u0131rg\u0131z Tilinin S\u00f6zd\u00fcg\u00fc&#8217;nde de T\u00fcrkt\u00f6r (T\u00fcrkler) s\u00f6z\u00fcne geni\u015f anlam verilmi\u015ftir: Dilleri bak\u0131m\u0131ndan k\u00f6kta\u015f olan, i\u00e7ine Tatarlar, Azerbaycanlar, \u00d6zbekler, Kazaklar, K\u0131rg\u0131zlar, Ba\u015fkurtlar, T\u00fcrkmenler, Yakutlar, Karakalpaklar, T\u00fcrkler vb. giren halklar\u0131n b\u00fcy\u00fck grubu.<\/p>\n<p>K\u0131rg\u0131z s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde geni\u015f anlam bulunmakla birlikte tan\u0131m\u0131n i\u00e7inde di\u011fer T\u00fcrk boylar\u0131yla birlikte yer alan &#8220;T\u00fcrkler&#8221; s\u00f6z\u00fc, K\u0131rg\u0131zlarda da dar anlama i\u015faret etmektedir.<\/p>\n<p>S\u00f6zl\u00fcklerin baz\u0131lar\u0131nda geni\u015f anlam da bulunmakla birlikte T\u00fcrk leh\u00e7elerinde bug\u00fcn T\u00fcrk s\u00f6z\u00fc yayg\u0131n olarak &#8220;T\u00fcrkiye T\u00fcrkleri&#8221;ni ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. Geni\u015f anlam i\u00e7in ise Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f bulunan T\u00fcrki s\u00f6z\u00fc tercih edilmektedir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye&#8217;de T\u00fcrk s\u00f6z\u00fcn\u00fc, geni\u015f anlamda da kullanmam\u0131z, buna kar\u015f\u0131l\u0131k di\u011fer T\u00fcrklerin dar anlamda (sadece T\u00fcrkiye T\u00fcrkleri i\u00e7in) kullanmalar\u0131 ili\u015fkilerde bazen sorun yaratmaktad\u0131r. \u00d6yleyse ne yapmal\u0131y\u0131z? T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esinde \u00e7ok eskiden beri var olan geni\u015f anlam\u0131 de\u011fi\u015ftirmeli veya yok mu saymal\u0131y\u0131z? Bir kelimenin dilde var olan bir anlam\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye veya yok saymaya tek tek fertler olarak hakk\u0131m\u0131z var m\u0131? Elbette buna hakk\u0131m\u0131z yoktur.<\/p>\n<p>Di\u011fer T\u00fcrkler de en az\u0131ndan Sovyet d\u00f6neminin ilk y\u0131llar\u0131ndan beri T\u00fcrk s\u00f6z\u00fcn\u00fcn geni\u015f anlam\u0131n\u0131 unutmu\u015flard\u0131r (Daha do\u011frusu onlara bu anlam unutturulmu\u015ftur.). Bu, &#8220;defacto&#8221; durum oldu\u011funa g\u00f6re onlara &#8220;Siz Kazak, \u00d6zbek, Uygur vb. de\u011fil, T\u00fcrks\u00fcn\u00fcz.&#8221; dememiz do\u011fru olur mu? Elbette olmaz.<\/p>\n<p>\u00d6yleyse ne yapmal\u0131y\u0131z? Bir kere onlar\u0131n kimli\u011finde &#8220;Kazakl\u0131k, \u00d6zbeklik, Uygurluk vb.&#8221; oldu\u011funu unutmamak gerekir; yani onlar Kazakt\u0131r, \u00d6zbektir, Uygurdur. Ancak onlar\u0131n da \u00fcst kimliklerinin T\u00fcrk oldu\u011funu ilm\u00ee ve tarih\u00ee delilleri ortaya koyarak yumu\u015fak bir \u00fcslupla anlatmam\u0131z gerekir.<\/p>\n<p>Delil olarak onlara \u00d6zbek ve K\u0131rg\u0131z s\u00f6zl\u00fcklerinde yer alan geni\u015f anlam\u0131 g\u00f6sterebiliriz. Ama ondan \u00f6nce onlara T\u00fcrk derken bu s\u00f6z\u00fc geni\u015f anlamda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 (bizim s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde b\u00f6yle bir geni\u015f anlam\u0131n var oldu\u011funu), dolay\u0131s\u0131yla onlar\u0131 T\u00fcrkiye T\u00fcrklerinin bir kolu olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fimizi samimiyetle anlatmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6yle de diyebiliriz: Biz, kendilerine T\u00fcrk veya dillerine T\u00fcrk tili = T\u00fcrk\u00e7e = T\u00fcrk\u00ee diyen Ali \u015eir Nevayi, K\u00e2\u015fgarl\u0131 Mahmud, Yusuf Has H\u00e2cib, Bilge Ka\u011fan gibi tarihin b\u00fcy\u00fck isimlerini sizlerden al\u0131p sadece T\u00fcrkiye T\u00fcrklerine mal etmek istemiyoruz.<\/p>\n<p>Kaynak: Yeni\u00e7a\u011f<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ahmet B. ERC\u0130LASUN T\u00fcrk s\u00f6z\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esinde dar ve geni\u015f olmak \u00fczere iki anlamda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ge\u00e7en hafta yazm\u0131\u015ft\u0131m. \u015eimdi di\u011fer T\u00fcrklerden baz\u0131lar\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u00fcklerine de bakal\u0131m (Anlamlar\u0131 T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esine aktararak verdim.) T\u00fcrk: T\u00fcrkiye&#8217;nin esas ahalisini te\u015fkil eden ve T\u00fcrk dillerinden birinde konu\u015fan halk ve bu halka mensup adam (Azerbaycan Dilinin \u0130zahl\u0131 L\u00fc\u011feti, Bak\u0131 2006, Azerbaycan Milli [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-2769","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turk-dunyasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2769","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2769"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2769\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2793,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2769\/revisions\/2793"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2769"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2769"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2769"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}