![\"\"](\"http:\/\/akademiye.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Abdurehim-Heyit-1024x576.png\")
Do\u00e7. Dr. Abdulhamit AV\u015eAR<\/p>\nDo\u00e7. Dr. Abdulhamit AV\u015eAR<\/p>\n
Uzun zamand\u0131r Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da ya\u015fanmakta olan insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 toplama kamplar\u0131 konusunda sessiz kald\u0131\u011f\u0131 dikkat \u00e7eken T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, hafta sonu yerinde ve kendisine yak\u0131\u015f\u0131r bir a\u00e7\u0131klama yaparak bu tavr\u0131na son verdi. Bu a\u00e7\u0131klama, \u00f6nce sosyal medyada ard\u0131ndan yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel bas\u0131nda yo\u011fun \u015fekilde yer almaya ba\u015flayan \u00fcnl\u00fc Uygur ozan Abdurehim Heyit\u2019in \u00c7in zindanlar\u0131nda i\u015fkenceyle \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc haberleri \u00fczerine Bakanl\u0131k S\u00f6zc\u00fcs\u00fcne sorulan bir soru \u00fczerine yap\u0131ld\u0131. Peki, ne deniyordu D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131nda:<\/p>\n
\u201c\u2026 Uygur T\u00fcrklerinin ve di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman topluluklar\u0131n temel insan haklar\u0131n\u0131 ihlal eden uygulamalar, \u00f6zellikle son iki y\u0131l i\u00e7erisinde a\u011f\u0131rla\u015fm\u0131\u015f ve uluslararas\u0131 toplumun g\u00fcndemine ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u00d6zellikle Ekim 2017\u2019de \u2018T\u00fcm Dinlerin ve \u0130nan\u00e7lar\u0131n \u00c7inlile\u015ftirilmesi\u2019 siyasetinin resmen ilan edilmesi, Uygur T\u00fcrklerinin ve b\u00f6lgedeki di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman topluluklar\u0131n etnik, dini ve k\u00fclt\u00fcrel kimliklerinin tasfiye edilmesi hedefi do\u011frultusunda at\u0131lm\u0131\u015f yeni bir ad\u0131m olmu\u015ftur.<\/p>\n
Keyfi tutuklamalara maruz kalan bir milyondan fazla Uygur T\u00fcrk\u00fcn\u00fcn toplama kamplar\u0131nda ve hapishanelerde i\u015fkence ve siyasi beyin y\u0131kamaya maruz b\u0131rak\u0131ld\u0131klar\u0131 art\u0131k bir s\u0131r de\u011fildir. Kamplarda al\u0131konmayan Uygurlar da b\u00fcy\u00fck bask\u0131 alt\u0131nda bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yurtd\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan Uygur as\u0131ll\u0131 soyda\u015f ve vatanda\u015flar\u0131m\u0131z bu b\u00f6lgedeki akrabalar\u0131ndan haber alamamaktad\u0131r. Binlerce \u00e7ocuk ebeveynlerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, yetim kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
21. y\u00fczy\u0131lda toplama kamplar\u0131n\u0131n yeniden ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve \u00c7in makamlar\u0131n\u0131n Uygur T\u00fcrklerine y\u00f6nelik sistematik asimilasyon politikas\u0131 insanl\u0131k ad\u0131na b\u00fcy\u00fck bir utan\u00e7 kayna\u011f\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n
Bu ifadeler, asl\u0131nda kamuoyunun uzun zamand\u0131r bekledi\u011fi a\u00e7\u0131klamalard\u0131 ve muhtemeldir ki zaten bir f\u0131rsat beklenirken, Heyit hakk\u0131ndaki haberler vesilesiyle ifade edilmesine karar verilmi\u015ftir. Nitekim a\u00e7\u0131klamada, \u201cbir bestesi y\u00fcz\u00fcnden 8 y\u0131l hapse mahkum edilen de\u011ferli halk ozan\u0131 Abdurehim Heyit\u2019in hapishanedeki ikinci y\u0131l\u0131nda vefat etti\u011fi haberini teess\u00fcrle \u00f6\u011frendik\u201d denilmekte ve ard\u0131ndan \u00c7in, in\u015fa etti\u011fi toplama kamplar\u0131n\u0131 kapatmaya \u00e7a\u011fr\u0131larak uluslararas\u0131 toplum ile Birle\u015fmi\u015f Milletler Genel Sekreterli\u011fi de Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki insanl\u0131k trajedisinin sonland\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in etkin ad\u0131mlar atmaya davet edilmektedir.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bu ifadelerde T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri \u00e7ok somut bulgular \u00fczerine bir a\u00e7\u0131klama yapm\u0131\u015f ve bu ba\u011flamda Heyit\u2019in vefat\u0131 yolundaki haberlerden \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyuldu\u011fu da ifade edilmi\u015ftir. Yoksa konu yaln\u0131zca \u00fcnl\u00fc Uygur ozan de\u011fildir. Muhtemeldir ki, bu konu da farkl\u0131 kaynaklardan do\u011frulanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, ancak \u00c7in taraf\u0131ndan bir sonu\u00e7 al\u0131namay\u0131nca a\u00e7\u0131klamaya vefat ile ilgili ibareler eklenme ihtiyac\u0131 duyulmu\u015ftur.<\/p>\n
Di\u011fer yandan Abdurehim Heyit\u2019in vefat etti\u011fi yolundaki haberi, en yak\u0131n\u0131 vas\u0131tas\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de bu konuda duyarl\u0131 kesimlerin itimat edece\u011fi ki\u015fi\/ki\u015filere s\u0131zd\u0131rmakla \u00c7in\u2019in bir oyun tezg\u00e2hlad\u0131\u011f\u0131 da anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Maksad\u0131 da bellidir: \u0130\u015fte bak\u0131n, bu haberde oldu\u011fu gibi, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019la ilgili ba\u015fka haberlerde de abartma var, aktar\u0131lanlar do\u011fru de\u011fil alg\u0131s\u0131 olu\u015fturmak.<\/p>\n
Nitekim D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131ndan hemen sonra \u00c7in, alelacele Heyit\u2019in hayatta oldu\u011funa dair bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc yay\u0131nlad\u0131. Ancak, \u00c7in\u2019in beklemedi\u011fi T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015flerinin bir a\u00e7\u0131klama -hem de b\u00f6ylesine i\u00e7eri\u011fi dolu ve ger\u00e7eklerin \u00fcst\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131c\u0131- yapaca\u011f\u0131 ihtimaliydi anla\u015f\u0131lan. Belki T\u00fcrk kamuoyunda tepkilerin daha da yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131 bekleyecek sonra da be\u015finci kollar\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019de elinde tuttu\u011fu medya imk\u00e2nlar\u0131yla b\u00fcy\u00fck bir propagandaya giri\u015ferek Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da yapt\u0131klar\u0131na kamuoyunda ses \u00e7\u0131kart\u0131lamayacak bir atmosfer olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131. Ger\u00e7i, halihaz\u0131rda da \u00c7in\u2019in beklentisine uygun olarak \u00e7e\u015fitli mahfiller Heyit\u2019in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131 \u00fczerinden D\u0131\u015fi\u015flerini ele\u015ftirmeye ve Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklere yap\u0131lanlarla ili\u015fkin payla\u015f\u0131lan her haberin spek\u00fclatif mahiyette oldu\u011funu ileri s\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131lar. Ama, \u00c7in\u2019in bekledi\u011fi ya da kurgulad\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde bir sonu\u00e7 alamad\u0131lar. Bunu bozan da T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri oldu ve yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamayla \u00c7in\u2019in b\u00fcy\u00fck bir entrikas\u0131 de\u015fifre edilmekle kalmad\u0131 onu ger\u00e7ekleri a\u00e7\u0131klamaya da mecbur etti. Yani, Heyit\u2019in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmedi\u011fini anlatmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u00c7in\u2019e sirkatin s\u00f6yletmi\u015f oldu. Bir anlamda, Ka\u015f\u0131k\u00e7\u0131 vakas\u0131nda sergiledi\u011fi ak\u0131lc\u0131 diplomatik tutumu burada da g\u00f6stermi\u015f oldu.<\/p>\n
Bunun yan\u0131 s\u0131ra T\u00fcrkiye bu a\u00e7\u0131klamas\u0131yla, soyda\u015f ve karde\u015fleri olan Uygurlar\u0131, \u00e7e\u015fitli i\u00e7 ve d\u0131\u015f mahfillerce iddia edilenlerin aksine, unutmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, en zor konjonkt\u00fcrde bile onlar\u0131n arkas\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6sterdi. \u00c7in\u2019in en \u00e7ok \u00e7ekindi\u011fi tutumlardan biri olan husus i\u00e7eride ve d\u0131\u015far\u0131da T\u00fcrkiye\u2019nin art\u0131k Uygur meselesini \u00c7in penceresinden g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 propagandalar\u0131n\u0131 da yerle bir etti. Yoksa \u00c7in, bu kadar acele Heyit\u2019in g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc servis etmeye mecbur kal\u0131r m\u0131yd\u0131?<\/p>\n
\u0130laveten, baz\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan s\u00f6zde Uygur temsilcilerinin T\u00fcrkiye\u2019yi duyars\u0131zl\u0131kla itham etmelerini, hatta \u00c7in\u2019le i\u015fbirli\u011fi yapmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu sebeple art\u0131k T\u00fcrkiye\u2019den \u00fcmit kesilip Bat\u0131 \u00fclkelerinin hami tutulmas\u0131 gerekti\u011fi hakk\u0131ndaki s\u00fcbjektif ve neye hizmet etti\u011fi belli olmayan baz\u0131 ahl\u00e2ks\u0131z s\u00f6ylemleri ve karalama kampanyalar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rd\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin hi\u00e7bir zaman Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar\u0131 unutmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve unutmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.<\/p>\n
Yine, ifade edildi\u011fi gibi, \u00c7in\u2019i kendi kurdu\u011fu tuza\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ve ger\u00e7ekleri a\u00e7\u0131klamaya mecbur etti. Nitekim \u00c7in, resm\u00ee bir a\u00e7\u0131klama yaparak Uygur ayd\u0131nlar\u0131n\u0131 tutuklad\u0131\u011f\u0131n\u0131, toplama kamplar\u0131 kurdu\u011funu, \u0130sl\u00e2miyet\u2019i \u201c\u00c7inlile\u015ftirme\u201d politikas\u0131 y\u00fcr\u00fctmekte oldu\u011funu, niteli\u011fine bak\u0131lmadan en hafif su\u00e7lu g\u00f6r\u00fclenlerin hatta hi\u00e7bir su\u00e7u olmayanlar\u0131n dahi toplama kamplar\u0131na \u201c\u0131slah\u201d edilmek i\u00e7in g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcklerini, t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerinin hedefte oldu\u011funu itiraf etmek zorunda kald\u0131. Ve yine, muhtemelen yok edilecekler listesine ald\u0131klar\u0131 Abdurehim Heyit\u2019in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek, bu konudaki planlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek zorunda kald\u0131lar. Bu, \u00c7in i\u00e7in bir ilktir ve bu anlamda T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcc\u00fcn\u00fc ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak, zannedilenin aksine \u00c7in, T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015flerini de\u011fil, T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri \u00c7in\u2019i a\u00e7\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f ve Do\u011fu T\u00fcrkistan konusunda en g\u00fc\u00e7l\u00fc akt\u00f6rlerden biri oldu\u011funu ve konuyu sadece diplomatik kanallar \u00fczerinde takip etmekle kalmayaca\u011f\u0131, gerekti\u011finde uluslararas\u0131 kamuoyu \u00f6n\u00fcnde de en g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fekilde sahiplenece\u011fine dair g\u00fc\u00e7l\u00fc bir mesaj vermi\u015f oldu.<\/p>\n
Bundan sonra yap\u0131lacak olan da anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye kamuoyu, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da ya\u015fananlara sessiz kalmay\u0131p gerekti\u011finde en etkili tutumu sergilemelidir. Unutulmamal\u0131d\u0131r ki, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz uluslararas\u0131 ili\u015fkiler d\u00fczeninde yaln\u0131z T\u00fcrkiye\u2019nin \u00c7in\u2019e de\u011fil, \u00c7in\u2019in de T\u00fcrkiye\u2019ye, -hatta- san\u0131lan\u0131n aksine, daha \u00e7ok ihtiyac\u0131 vard\u0131r ve hassasiyetlerini g\u00f6zetmek zorundad\u0131r.<\/p>\n
Yani sonu\u00e7 olarak, T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri yan\u0131lmam\u0131\u015f, bilin\u00e7li bir strateji ile \u00c7in\u2019i itirafa zorlamak ve bug\u00fcne kadar kendisinden beklenen a\u00e7\u0131klamay\u0131 yapmak i\u00e7in Abdurehim Heyit\u2019in vefat\u0131 konusundaki haberleri vesile k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ve bu, bir zafiyet de\u011fil aksine \u00f6nemli bir ba\u015far\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmelidir. Unutulmamal\u0131d\u0131r ki, diplomasi bir sanatt\u0131r ve bazen bu t\u00fcr hamleler yapmak elzem olur.<\/p>\n
Bu arada \u00c7in\u2019in muhtemel tezg\u00e2h\u0131na kimlerin alet oldu\u011fu ya da rol ald\u0131\u011f\u0131na da ayr\u0131 bir parantez a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu haber ilk olarak kimlerce servis edilmi\u015ftir? T\u00fcrkiye ile \u00e7ok \u00f6nce yap\u0131lan telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin bile analiz edilip sahiplerinin toplama kamplar\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fclmelerine kar\u015f\u0131n, vefat\u0131yla ilgili haber kendilerine nas\u0131l ula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r? Her ne etki alt\u0131nda olursa olsun, Heyit\u2019in \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcne dair haberi iletenler ni\u00e7in bu ki\u015fileri se\u00e7mi\u015flerdir? Haber, ba\u015fka kaynaklarca servis edilse, konuya hassas kamuoyunda ayn\u0131 etkiyi meydana getirir miydi? T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri vaktinde inisiyatif almasayd\u0131 \u00c7in\u2019in bu yolla y\u00fcr\u00fctece\u011fi propagandan\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 \u00e7ok vahim olmayacak m\u0131yd\u0131?<\/p>\n
Ve akla gelebilecek ba\u015fka daha pek \u00e7ok soru i\u015fareti de unutulmamal\u0131d\u0131r elbette!…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Do\u00e7. Dr. Abdulhamit AV\u015eAR Uzun zamand\u0131r Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da ya\u015fanmakta olan insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 toplama kamplar\u0131 konusunda sessiz kald\u0131\u011f\u0131 dikkat \u00e7eken T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, hafta sonu yerinde ve kendisine yak\u0131\u015f\u0131r bir a\u00e7\u0131klama yaparak bu tavr\u0131na son verdi. Bu a\u00e7\u0131klama, \u00f6nce sosyal medyada ard\u0131ndan yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel bas\u0131nda yo\u011fun \u015fekilde yer almaya ba\u015flayan \u00fcnl\u00fc Uygur ozan Abdurehim Heyit\u2019in […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-2644","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkiye-ve-cin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2644","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2644"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2644\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2646,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2644\/revisions\/2646"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2644"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}