{"id":167,"date":"2013-04-24T14:42:02","date_gmt":"2013-04-24T11:42:02","guid":{"rendered":"http:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=167"},"modified":"2017-05-15T22:18:59","modified_gmt":"2017-05-15T19:18:59","slug":"bogu-kaganin-oldurulmesi-ve-840a-kadar-uygurlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/?p=167","title":{"rendered":"B\u00f6\u011f\u00fc Ka\u011fan’\u0131n \u00d6ld\u00fcr\u00fclmesi ve 840’a Kadar Uygurlar"},"content":{"rendered":"

\"B\u00f6\u011f\u00fc<\/a><\/p>\n

B\u00f6g\u00fc Ka\u011fan’\u0131 ve Maniheizm’i burada b\u0131rakarak tekrar Uygurlar\u0131n siyasi hayatlar\u0131na d\u00f6necek olursak, 780 senesinde Tun Baga Tarkan, B\u00f6g\u00fc Ka\u011fan\u0131 \u00f6ld\u00fcrerek kendisini ka\u011fan ilan etmi\u015ftir. Ka\u011fan olduktan sonra ilk i\u015f olarak derhal \u00c7in ile siyasi m\u00fcnasebetlerinin d\u00fczeltilmesi yolunu se\u00e7mi\u015f ve bunda da muvaffak olmu\u015ftur. \u00c7inliler taraf\u0131ndan kendisine \u00abAlp Kutluk Bilge Ka\u011fan\u00bb unvan\u0131 verilmi\u015ftir. Bu unvan\u0131n manas\u0131 ise \u00abKahraman, Tanr\u0131 taraf\u0131ndan \u015fans verilmi\u015f, alim ka\u011fan\u00bb d\u0131r. 780 senesinde meydana gelen bu \u00f6nemli hadise \u00c7in saray\u0131nda da \u00e7ok olumlu tesirler yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Tun Baga Tarkan Uygurlar i\u00e7indeki Dokuz O\u011fuz beylerini ortadan kald\u0131r\u0131p onlar\u0131n g\u00fc\u00e7lerini k\u0131r\u0131nca, Uygur Devleti’nde b\u00fcy\u00fck bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k meydana geldi. Tun Baga Tarkan, Dokuz O\u011fuzlar\u0131n Uygurlar i\u00e7indeki hakimiyetlerini me\u015fru saym\u0131yor ve onlar\u0131 tan\u0131m\u0131yordu. Ka\u011fan ile Dokuz O\u011fuzlar aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131k ba\u015fg\u00f6sterince, \u00c7in’deki di\u011fer Uygur boylar\u0131 yeni ka\u011fanlar\u0131na yard\u0131m etmek i\u00e7in \u00fclkelerine d\u00f6nmek \u00fczere haz\u0131rl\u0131k yapmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. \u00c7in’deki bu Uygurlar o zamanlar \u00c7in saray\u0131 civar\u0131nda yerle\u015fmi\u015f, mal m\u00fclk sahibi olmu\u015flar ve aralar\u0131nda pek \u00e7ok alim yeti\u015fmi\u015fti. Buna mukabil, \u00c7in’de yerle\u015fmi\u015f olan Dokuz O\u011fuz boylar\u0131 ise \u00c7in’de kendilerini daha emniyette hissettikleri i\u00e7in, \u00fclkelerine d\u00f6n\u00fcp di\u011fer Dokuz O\u011fuzlara yard\u0131m etmek istememi\u015flerdir. \u00c7in’deki Uygurlar, \u015fefleri Tudun’un idaresinde Orhun nehri k\u0131y\u0131lar\u0131na do\u011fru yola \u00e7\u0131k\u0131p \u00c7in’in \u00f6nemli \u015fehirlerinden olan Chen-wu \u015fehrinden ge\u00e7erlerken, \u00c7in valisi Uygurlar\u0131n yanlar\u0131nda bulunan e\u015fyalardan \u015f\u00fcphelenmi\u015f ve bunlar\u0131n kontrol edilmesini istemi\u015fti.<\/p>\n

Yap\u0131lan aramada, e\u015fyalar\u0131n i\u00e7ine gizlenen \u00c7inli kad\u0131nlar\u0131n bulundu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve vali bu kad\u0131nlar\u0131 derhal tutuklanm\u0131\u015ft\u0131r. Esasen \u00c7inlilerin \u00f6teden beri T\u00fcrklere kar\u015f\u0131 uygulad\u0131klar\u0131 bir siyasetin, az dahi olsa, bu olayda ge\u00e7erlili\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Bilindi\u011fi gibi, \u00c7inliler ve T\u00fcrkler \u00e7ok uzun bir zamandan beri kom\u015fu olarak bazen harp etmi\u015fler, bazen sulh i\u00e7inde ya\u015fam\u0131\u015flar, ama daima birbirlerine muhta\u00e7 olmu\u015flard\u0131r. \u00c7inlilerin en b\u00fcy\u00fck korkusu, kuzeyden gelecek T\u00fcrk ak\u0131nlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fclkelerinin par\u00e7alanmas\u0131yd\u0131. Zaten bu y\u00fczdendir ki, daha Hunlar zaman\u0131nda bu ak\u0131nlara, kar\u015f\u0131 koyabilmek i\u00e7in \u00c7in Seddi’ni yapt\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. Daha sonraki d\u00f6nemlerde ise ticaretin geli\u015ftirilmesi i\u00e7in \u00f6nlemler alm\u0131\u015flar ve hatta yap\u0131lan ticaret anla\u015fmalar\u0131nda tesbit edilmi\u015f \u00fcr\u00fcn miktar\u0131n\u0131n fazlas\u0131n\u0131 vererek T\u00fcrklerin \u00c7in topraklar\u0131na girmemelerini sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Hatta T\u00fcrkleri s\u0131n\u0131rlar\u0131nda tutabilmek i\u00e7in s\u0131n\u0131rlarda yeni \u015fehirler kurmu\u015flar ve buralarda pazar yerleri kurarak T\u00fcrklerin kolayl\u0131kla al\u0131\u015fveri\u015f etmelerini sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Buna mukabil, T\u00fcrkler hi\u00e7bir devrede en kuvvetli olduklar\u0131 d\u00f6nemlerde bile, \u00c7in’i istila ederek orada oturma ve \u00c7in’i kendi egemenlikleri alt\u0131nda ya\u015fatma yolunu pek se\u00e7memi\u015flerdir.<\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc, T\u00fcrklerdeki bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye g\u00f6re \u015fayet \u00c7in’e gidip orada yerle\u015firlerse, o zaman kendi benliklerini kaybedecekler ve \u00c7inlile\u015feceklerdi. T\u00fcrkler bu duyguyu her zaman ya\u015fam\u0131\u015flar ve bu y\u00fczden de \u00c7in hi\u00e7bir zaman T\u00fcrklerin olmam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrklerin bu duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerine kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00c7inliler her zaman i\u00e7in en ufak bir T\u00fcrk z\u00fcmresini bile hemen yerle\u015ftirmi\u015fler ve onlara yerle\u015fikli\u011fin b\u00fct\u00fcn icaplar\u0131n\u0131 \u00f6\u011freterek assimile etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130\u015fte yukar\u0131daki bu hadisede de bunun izlerine rastl\u0131yoruz. Kendi topraklar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan bu Uygurlar\u0131 \u00c7inlile\u015ftirmek, onlar\u0131 geri g\u00f6ndermemek ve kuvvetlerini b\u00f6lmek d\u00fc\u015f\u00fcncesi hakimdi. Yola \u00e7\u0131kan Uygurlar Tun Baga Tarkan’\u0131n ka\u011fan oldu\u011funu duyunca, bu te\u015febb\u00fcslerinden vazge\u00e7ip tekrar \u00c7in’e geri d\u00f6nmek istemi\u015flerdir. Bu y\u00fczden \u00c7inlilerle yap\u0131lan \u00e7at\u0131\u015fmada, ba\u015flar\u0131nda bulunan Tudun \u00c7inlilerce \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcnce ba\u015fs\u0131z kalan Uygurlar \u00c7inliler taraf\u0131ndan kolayl\u0131kla da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Bu \u00f6ld\u00fcr\u00fclen Tudun’un sonradan Tun Baga Tarkan’\u0131n amcas\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Tun Baga Tarkan, kendi soyda\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 yap\u0131lan bu harekete \u00e7ok \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, ayn\u0131 zamanda \u00e7ok da k\u0131zm\u0131\u015f ve o s\u0131rada \u00fclkesine gelen ilk \u00c7in sefaret heyetine \u00e7ok k\u00f6t\u00fc muamele ederek onlar\u0131 bu olaydan dolay\u0131 sual ya\u011fmuruna tutmu\u015ftur. Tun Baga Tarkan, Tudun’u \u00f6ld\u00fcrenlerin cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131 istiyordu. \u00c7in el\u00e7ileri \u00e7ok \u00fczg\u00fcn olarak bu olay\u0131n, kaza ile oldu\u011funu ve Tudun’un kesinlikle imparatorlar\u0131n\u0131n emriyle \u00f6ld\u00fcr\u00fclmedi\u011fini s\u00f6ylemi\u015flerse de ka\u011fan\u0131 ikna edememi\u015flerdir. Bu hadiseden dolay\u0131 \u00c7in el\u00e7ileri \u00e7ok k\u00f6t\u00fc durumda kalm\u0131\u015flar ve \u00c7in ile Uygurlar\u0131n aras\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tun Baga Tarkan daha sonra \u00c7in el\u00e7ilerini affetmi\u015f ve onlar\u0131 serbest b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r: El\u00e7iler de \u00c7in’e geri d\u00f6nm\u00fc\u015flerdir:<\/p>\n

El\u00e7ilerin \u00c7in’e geri d\u00f6nmelerinden hemen sonra, Tun Baga Tarkan aradaki durumun d\u00fczeltilmesi i\u00e7in \u00c7in’e bir el\u00e7i g\u00f6ndermi\u015f ve \u00c7in imparatoruna, kendisinin bir \u00c7inli prensesle evlenmek istedi\u011fini bildirmi\u015ftir. \u00c7in imparatoru, kendi prenseslerinin ancak \u00c7inlilerle evlenebilece\u011fini ve bu y\u00fczden ba\u015fkalar\u0131na verecek k\u0131z\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131m bildirmi\u015ftir. Bunun \u00fczerine Uygur el\u00e7isi imparatora, \u00c7inlilerin Uygur Tudun’unu haks\u0131z yere nas\u0131l \u00f6ld\u00fcrd\u00fcklerini hat\u0131rlatm\u0131\u015f ve \u00c7inli el\u00e7ilerin b\u00fct\u00fcn bu k\u00f6t\u00fc duruma ra\u011fmen \u00fclkelerine sa\u011f salim d\u00f6nd\u00fcklerini s\u00f6ylemi\u015ftir. Uygur el\u00e7ilerinin bu konu\u015fmalar\u0131 \u00fczerine, \u00c7in veziri de imparatorunu ikna etmi\u015f ve Uygur ka\u011fan\u0131na bir \u00c7inli prenses verilmesini kabul ettirmi\u015ftir. Daha sonraki konu\u015fmalarda ise, verilecek olan bu prensesin imparatorun \u00f6z k\u0131z\u0131 olmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7in tarihinde \u00e7ok ender rastlanan b\u00f6yle bir evlenmeye imparatorun r\u0131za g\u00f6stermesi \u00e7ok m\u00fchim bir olayd\u0131r. \u0130mparatorun bu \u00f6z k\u0131zma \u00abKutluk Bilge Kon\u00e7uy\u00bb unvan\u0131 verilerek ka\u011fan\u0131n veziri refakatinde b\u00fcy\u00fck bir \u00c7in heyeti ve hediyelerle birlikte Tun Baga Tarkan’a g\u00f6nderilmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Kaynak\u00e7a:
\nKitap: KUTLUK B\u0130LGE K\u00dcL KA\u011eAN B\u00dc\u011e\u00dc KA\u011eAN ve UYGURLAR<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

B\u00f6g\u00fc Ka\u011fan’\u0131 ve Maniheizm’i burada b\u0131rakarak tekrar Uygurlar\u0131n siyasi hayatlar\u0131na d\u00f6necek olursak, 780 senesinde Tun Baga Tarkan, B\u00f6g\u00fc Ka\u011fan\u0131 \u00f6ld\u00fcrerek kendisini ka\u011fan ilan etmi\u015ftir. Ka\u011fan olduktan sonra ilk i\u015f olarak derhal \u00c7in ile siyasi m\u00fcnasebetlerinin d\u00fczeltilmesi yolunu se\u00e7mi\u015f ve bunda da muvaffak olmu\u015ftur. \u00c7inliler taraf\u0131ndan kendisine \u00abAlp Kutluk Bilge Ka\u011fan\u00bb unvan\u0131 verilmi\u015ftir. Bu unvan\u0131n manas\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,15],"tags":[],"class_list":["post-167","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel","category-uygur-tarihi-ve-kulturu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/167","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=167"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/167\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":538,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/167\/revisions\/538"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=167"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=167"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademiye.org\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=167"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}